ЗАЦВЕРДЖАНА
                                                      Пастанова
                                                      Мiнiстэрства адукацыi
                                                      Рэспублiкi Беларусь
                                                      19.07.2023 N 199
 
ВУЧЭБНАЯ ПРАГРАМА ПА ВУЧЭБНЫМ ПРАДМЕЦЕ
"ФIЗIЧНАЯ КУЛЬТУРА I ЗДАРОЎЕ"
ДЛЯ I - XI КЛАСАЎ УСТАНОЎ АДУКАЦЫI,
ЯКIЯ РЭАЛIЗУЮЦЬ АДУКАЦЫЙНЫЯ ПРАГРАМЫ АГУЛЬНАЙ СЯРЭДНЯЙ АДУКАЦЫI
З БЕЛАРУСКАЙ МОВАЙ НАВУЧАННЯ I ВЫХАВАННЯ
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)	
 
ГЛАВА 1
АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННI
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
1. Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце "Фiзiчная культура i здароўе" (далей - вучэбная праграма) прызначана для I - XI класаў устаноў адукацыi, якiя рэалiзуюць адукацыйныя праграмы агульнай сярэдняй адукацыi з беларускай мовай навучання i выхавання.
2. Сапраўдная вучэбная праграма разлiчана:
на 34 вучэбныя тыднi:
для I класаў - 68 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 18 гадзiн;
для II класаў - 68 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 22 гадзiны;
для IX класаў - 68 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 28 гадзiн;
для XI класаў - 68 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 31 гадзiна;
на 35 вучэбных тыдняў:
для III класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 24 гадзiны;
для IV класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 24 гадзiны;
для V класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 24 гадзiны;
для VI класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 24 гадзiны;
для VII класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 26 гадзiн;
для VIII класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 28 гадзiн;
для X класаў - 70 гадзiн (дзве гадзiны на тыдзень), з iх на варыятыўны кампанент - 33 гадзiны.
3. Мэтай вывучэння вучэбнага прадмета "Фiзiчная культура i здароўе" на I, II i III ступенях агульнай сярэдняй адукацыi з'яўляецца фармiраванне фiзiчнай культуры асобы i аздараўленне вучняў сродкамi фiзiчнай культуры з улiкам iх узроставых асаблiвасцей.
4. Задачы вывучэння вучэбнага прадмета:
4.1. вучэбныя задачы:
засваенне даступных кожнаму школьнаму ўзросту ведаў у сферы фiзiчнай культуры i спорту, неабходных для траўмабяспечных арганiзаваных i самастойных заняткаў;
фармiраванне жыццёва важных рухальных уменняў i навыкаў, спосабаў дзейнасцi, якiя складаюць змест вывучаемых вiдаў спорту;
фармiраванне ўмення выкарыстоўваць на практыцы набытыя веды ў сферы фiзiчнай культуры i спорту, сфармiраваныя рухальныя ўменнi i навыкi;
фармiраванне навыкаў бяспечных паводзiн падчас арганiзаваных i самастойных гульняў, заняткаў фiзiчнай культурай i спортам, спартыўна-масавых мерапрыемстваў;
4.2. выхаваўчыя задачы:
выхаванне стаўлення да ўласнага здароўя i здароўя iншых як да каштоўнасцi;
садзейнiчанне гарманiчнаму развiццю i спалучэнню маральных, фiзiчных i iнтэлектуальных якасцей асобы;
развiццё патрэбнасцi ў рэгулярнай фiзкультурна-аздараўленчай i спартыўнай актыўнасцi;
фармiраванне мiжасобасных адносiн з равеснiкамi ў працэсе дзейнасцi ў сферы фiзiчнай культуры i спорту;
4.3. аздараўленчыя задачы:
фармiраванне i прывiццё навыкаў здаровага ладу жыцця;
умацаванне фiзiчнага здароўя вучняў;
павышэнне разумовай працаздольнасцi;
прафiлактыка стрэсавых станаў i захворванняў сродкамi фiзiчнай культуры;
развiццё каардынацыйных i кандыцыйных здольнасцей;
садзейнiчанне рознабаковаму фiзiчнаму развiццю;
фармiраванне правiльнай паставы.
5. Змест вучэбнага прадмета "Фiзiчная культура i здароўе" дыферэнцыраваны з улiкам стану здароўя вучняў i iх узростава-палавых адрозненняў i прадстаўлены iнварыянтным i варыятыўным кампанентамi.
Iнварыянтны кампанент змяшчае вучэбны матэрыял, неабходны для адукацыi ў сферы фiзiчнай культуры i спорту, агульнакультурнага, духоўнага i фiзiчнага развiцця, аздараўлення, маральнага ўдасканалення вучняў, фармiравання здаровага ладу жыцця, актыўнага адпачынку з выкарыстаннем сродкаў фiзiчнай культуры i з'яўляецца абавязковым для засваення. Змест iнварыянтнага кампанента прадстаўлены часткай, якая накiравана на фармiраванне асноў ведаў у сферы фiзiчнай культуры i спорту (далей - асновы) i часткай, накiраванай на авалоданне асновамi вiдаў спорту.
Частка iнварыянтнага кампанента "Асновы" змяшчае тэарэтычны матэрыял, неабходны для фармiравання светапогляду здаровага ладу жыцця, самастойнага выкарыстання сродкаў фiзiчнай культуры з мэтай аздараўлення i актыўнага адпачынку, вывучэння i практычнага траўмабяспечнага засваення вучэбнага прадмета "Фiзiчная культура i здароўе". Пры распрацоўцы паурочнага планавання педагагiчны работнiк самастойна вызначае ў кожнай вучэбнай чвэрцi вучэбныя заняткi, на якiх выдзяляецца неабходная колькасць часу для вывучэння тэарэтычнага матэрыялу.
Частка iнварыянтнага кампанента "Асновы вiдаў спорту" ўключае практычны i неабходны для яго засваення тэарэтычны вучэбны матэрыял, якi вывучаецца на вучэбных занятках адначасова з фармiраваннем рухальных уменняў, навыкаў, спосабаў дзейнасцi. Змест практычнага вучэбнага матэрыялу прадстаўлены практыкаваннямi, комплексамi i элементамi такiх вiдаў спорту, як лёгкая атлетыка, гiмнастыка i акрабатыка, спартыўныя гульнi (вывучаюцца не менш за дзве прадстаўленыя гульнi), а таксама перамяшчэннем на лыжах (пры адсутнасцi снегу замяняюцца вучэбным матэрыялам iншых тэм), што адпавядае агульным задачам развiцця каардынацыйных i кандыцыйных здольнасцей вучняў.
Варыятыўны кампанент прадстаўлены вучэбным матэрыялам, якi пашырае i паглыбляе веды ў сферы фiзiчнай культуры i спорту, рухальныя ўменнi i навыкi, якiя адносяцца да вiдаў спорту iнварыянтнага кампанента, а таксама практыкаваннямi, комплексамi i гульнявымi элементамi такiх вiдаў спорту, як аэробiка спартыўная, гiмнастыка атлетычная, канькабежны спорт, плаванне (вучэбныя заняткi па плаваннi арганiзуюцца пры наяўнасцi ўмоў i магчымасцей для iх правядзення), тэнiс настольны, хакей (I, II класы, вучэбныя заняткi арганiзуюцца пры наяўнасцi ўмоў i магчымасцей для iх правядзення). Педагагiчны работнiк самастойна выбiрае i выкарыстоўвае ў адукацыйным працэсе вучэбны матэрыял аднаго або некалькiх вiдаў спорту варыятыўнага кампанента з улiкам наяўнасцi неабходнай матэрыяльна-тэхнiчнай базы (фiзкультурна-спартыўныя збудаваннi, спартыўны iнвентар i абсталяванне).
Змест вучэбнага прадмета "Фiзiчная культура i здароўе", вучэбная дзейнасць вучняў, асноўныя патрабаваннi да яе вынiкаў накiраваны на ўмацаванне фiзiчнага здароўя, прафiлактыку захворванняў, фармiраванне здаровага ладу жыцця вучняў i канцэнтруецца па наступных змястоўных лiнiях: веды ў сферы фiзiчнай культуры i спорта; рухальныя ўменнi i навыкi; узровень фiзiчнай падрыхтаванасцi.
Спецыфiчнай асаблiвасцю сапраўднай вучэбнай праграмы з'яўляецца выкарыстанне на кожных вучэбных занятках разнастайных сродкаў фiзiчнага выхавання для вырашэння комплексу ўзаемазвязаных задач навучання, выхавання i аздараўлення вучняў.
Колькасць вучэбных гадзiн, адведзеных у сапраўднай вучэбнай праграме на вывучэнне зместу тэм, залежыць ад наяўнасцi ва ўстанове адукацыi фiзкультурна-спартыўных збудаванняў, iх аснашчанасцi спартыўным iнвентаром i абсталяваннем, пераваг выбару педагагiчнага работнiка педагагiчна мэтазгодных метадаў навучання, выхавання i аздараўлення, форм правядзення вучэбных заняткаў, вiдаў вучэбнай дзейнасцi вучняў.
6. Пры арганiзацыi i правядзеннi вучэбных заняткаў мэтазгодна спалучаць франтальныя, групавыя i iндывiдуальныя формы i метады навучання. Выбар форм i метадаў навучання i выхавання ажыццяўляецца педагагiчным работнiкам на аснове мэт i задач вывучэння канкрэтнай тэмы, сфармуляваных у сапраўднай учэбнай праграме асноўных патрабаванняў да вынiкаў вучэбнай дзейнасцi вучняў, з улiкам iх узростава-палавых i iндывiдуальных асаблiвасцей i стану здароўя.
Спецыфiка сапраўднай вучэбнай праграмы прадугледжвае:
дыферэнцыраваны падбор вучэбнага матэрыялу з улiкам рэальнасцi яго асваення вучнямi, аднесенымi па стану здароўя да асноўнай i падрыхтоўчай груп;
дазiраванне фiзiчных нагрузак падчас вучэбных заняткаў у залежнасцi ад узростава-палавых асаблiвасцей i стану здароўя вучняў;
выкананне дамашнiх заданняў для самастойнага засваення вучэбнага матэрыялу i фармiравання рухальных навыкаў, развiцця фiзiчных якасцей (для вучняў V - XI класаў);
выкананне вучнямi I - IV класаў тэстаў для аналiзу дынамiкi iндывiдуальнага ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў i ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей;
выкананне вучнямi V - XI класаў кантрольных практыкаванняў i тэстаў для аналiзу дынамiкi iндывiдуальнага ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў i ўзроўню развiцця фiзiчнай падрыхтаванасцi (умовы выканання тэстаў для ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў прадстаўлены ў дадатку 1 да сапраўднай вучэбнай праграмы);
цесную ўзаемасувязь зместу ўрокаў фiзiчнай культуры i здароўя з рухальнай актыўнасцю вучняў у вучэбны i пазавучэбны час, з рэгулярным удзелам у фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах.
7. Чаканыя вынiкi вывучэння зместу вучэбнага прадмета "Фiзiчная культура i здароўе":
7.1. па завяршэннi навучання i выхавання на I ступенi агульнай сярэдняй адукацыi:
асобасныя:
iмкненне да фармiравання культуры здароўя, выканання правiл здаровага ладу жыцця;
перакананасць у сацыяльнай значнасцi фiзiчнай культуры i спорту ў сучасным грамадстве;
разуменне значэння i станоўчага ўплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на арганiзм чалавека;
усведамленне значнасцi здаровага ладу жыцця;
фармiраванне маральна-этычных норм паводзiн i правiл мiжасобасных зносiн падчас рухавых гульняў i спартыўных спаборнiцтваў, выканання сумесных вучэбных заданняў;
разуменне неабходнасцi валодання жыццёва важнымi навыкамi плавання;
праяўленне цiкавасцi да даследавання iндывiдуальных асаблiвасцей фiзiчнага развiцця i фiзiчнай падрыхтаванасцi, уплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на iх паказчыкi;
метапрадметныя:
актыўнае ўзаемадзеянне ва ўмовах вучэбнай i гульнявой дзейнасцi, арыентаванне на ўказаннi педагагiчнага работнiка i правiлы гульнi;
кiраванне эмоцыямi падчас заняткаў фiзiчнай культурай i спортам, выкананне правiл паводзiн;
праяўленне паважлiвага стаўлення да ўдзельнiкаў сумеснай гульнявой i спаборнiцкай дзейнасцi;
выяўленне прымет правiльнай i няправiльнай паставы, знаходжанне магчымых прычын яе парушэнняў;
выкананне комплексаў фiзкультурных паўз, практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi, практыкаванняў для прафiлактыкi парушэння i карэкцыi паставы;
прадметныя:
усведамленне станоўчага ўплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на ўмацаванне здароўя;
сфармiраванасць уяўленняў пра нормы здаровага ладу жыцця, патрабаваннi да рухальнага рэжыму ў вучэбны i пазавучэбны час, у розныя перыяды года;
выкананне правiл бяспечных паводзiн падчас вучэбных i самастойных заняткаў, пры наведваннi фiзкультурна-аздараўленчых мерапрыемстваў i спартыўных спаборнiцтваў;
сфармiраванасць ведаў аб практыкаваннях для падтрымкi разумовай працаздольнасцi на працягу вучэбнага дня, тыдня, месяца, чвэрцi;
сфармiраванасць уяўленняў пра метады кантролю i самакантролю (пульсаметрыя, тэсцiраванне ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей), самаацэнку ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi i ўзроўню фiзiчнага развiцця;
7.2. па завяршэннi навучання i выхавання на II ступенi сярэдняй адукацыi:
асобасныя:
iмкненне да фармiравання культуры здароўя, выканання правiл здаровага ладу жыцця;
перакананасць у сацыяльнай значнасцi фiзiчнай культуры i спорту ў сучасным грамадстве;
разуменне станоўчага ўплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на арганiзм чалавека;
усведамленне значнасцi здаровага ладу жыцця;
усведамленне здароўя як базавай каштоўнасцi чалавека, прызнанне аб'ектыўнай неабходнасцi ў яго ўмацаваннi i захаваннi праз заняткi фiзiчнай культурай i спортам;
фармiраванне маральна-этычных норм паводзiн i правiл мiжасобасных зносiн падчас сумесных заняткаў фiзiчнай культурай i спортам, аздараўленчых мерапрыемстваў ва ўмовах актыўнага адпачынку i вольнага часу;
разуменне прыкладнога i аздараўленчага значэння вывучаемых вiдаў спорту;
разуменне неабходнасцi валодання жыццёва важнымi навыкамi плавання;
разуменне значнасцi дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку ў тэстах i кантрольных практыкаваннях; неабходнасцi рэгулярных заняткаў даступнымi вiдамi спорту для захавання i паляпшэння здароўя;
метапрадметныя:
актыўнае ўзаемадзеянне пры сумесных тактычных дзеяннях у абароне i нападзеннi, цярпiмыя адносiны да памылак гульцоў сваёй каманды i каманды сапернiкаў;
кiраванне эмоцыямi падчас заняткаў фiзiчнай культурай i спортам, выкананне правiл паводзiн;
праяўленне паважлiвага стаўлення да ўдзельнiкаў сумеснай гульнявой i спаборнiцкай дзейнасцi;
вызначэнне сувязi негатыўнага ўплыву парушэння паставы на стан здароўя, выяўленне прычын парушэння паставы;
вызначэнне прычынна-вынiковай сувязi памiж узроўнем развiцця фiзiчных якасцей, станам здароўя i функцыянальнымi магчымасцямi асноўных сiстэм арганiзма;
разуменне ўплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на выхаванне станоўчых якасцей асобы;
вызначэнне прычынна-вынiковай сувязi памiж якасцю валодання тэхнiкай фiзiчнага практыкавання i магчымасцю ўзнiкнення траўм i ўдараў падчас самастойных заняткаў фiзiчнай культурай i спортам;
прадметныя:
сфармiраванасць уяўленняў пра нормы здаровага ладу жыцця, патрабаваннi да рухальнага рэжыму ў вучэбны i пазавучэбны час у розныя перыяды года;
выкананне правiл бяспечных паводзiн падчас вучэбных i самастойных заняткаў, пры наведваннi фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемстваў, спартыўных спаборнiцтваў;
выкарыстанне ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi ведаў у сферы фiзiчнай культуры i спорту, рухальных уменняў i навыкаў для захавання i паляпшэння здароўя;
сфармiраванасць уяўленняў пра спосабы рэгулявання фiзiчных нагрузак у працэсе самастойных заняткаў;
сфармiраванасць уяўленняў пра станоўчы ўплыў заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на арганiзм чалавека;
сфармiраванасць ведаў пра комплексы i практыкаваннi для падтрымкi разумовай працаздольнасцi на працягу вучэбнага дня, тыдня, месяца, чвэрцi;
сфармiраванасць ведаў пра метады кантролю i самакантролю (пульсаметрыя, тэсцiраванне ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi) пры занятках рознымi вiдамi спорту; самаацэнку ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi i ўзроўню фiзiчнага развiцця;
сфармiраванасць уяўленняў аб правiлах i спосабах аказання першай дапамогi пры розных траўмах;
7.3. па завяршэннi навучання i выхавання на III ступенi сярэдняй адукацыi:
асобасныя:
свядомае iмкненне да фармiравання культуры здароўя, выканання правiл здаровага ладу жыцця;
перакананасць у сацыяльнай значнасцi фiзiчнай культуры i спорту ў сучасным грамадстве;
разуменне станоўчага ўплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на арганiзм чалавека;
перакананасць у значнасцi здаровага ладу жыцця;
сфармiраванасць маральна-этычных норм паводзiн i правiл мiжасобасных зносiн падчас сумесных заняткаў фiзiчнай культурай i спортам, аздараўленчых мерапрыемстваў ва ўмовах актыўнага адпачынку i вольнага часу;
разуменне прыкладнога i аздараўленчага значэння вывучаемых вiдаў спорту;
усведамленне неабходнасцi валодання жыццёва важнымi навыкамi плавання;
iмкненне да дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку ў тэстах i кантрольных практыкаваннях; неабходнасцi рэгулярных заняткаў даступнымi вiдамi спорту для захавання i паляпшэння здароўя;
метапрадметныя:
разуменне i выкарыстанне ў вучэбнай i гульнявой дзейнасцi пераваг каманднай i iндывiдуальнай работы;
паважлiвае стаўленне да людзей, праяўленне культуры ўзаемадзеяння, талерантнасцi ў дасягненнi агульных мэт пры сумеснай дзейнасцi;
успрыманне прыгажосцi складу цела i паставы чалавека, фармiраванне фiзiчнай прыгажосцi з пазiцый умацавання i захавання здароўя;
падтрыманне аптымальнага ўзроўню працаздольнасцi ў працэсе вучэбнай дзейнасцi, актыўнае выкарыстанне заняткаў фiзiчнай культурай i спортам для прафiлактыкi псiхiчнай i фiзiчнай стомленасцi;
валоданне рухальнымi дзеяннямi i фiзiчнымi практыкаваннямi з вiдаў спорту i аздараўленчай фiзiчнай культуры, актыўнае iх выкарыстанне ў дзейнасцi ў сферы фiзiчнай культуры i спорту, якая арганiзуецца самастойна;
валоданне спосабамi назiрання за паказчыкамi iндывiдуальнага здароўя, фiзiчнага развiцця i фiзiчнай падрыхтаванасцi, выкарыстанне гэтых паказчыкаў у арганiзацыi i правядзеннi самастойных форм заняткаў фiзiчнай культурай i спортам;
валоданне асноўнымi паняццямi i тэрмiнамi фiзiчнай культуры, прымяненне iх у працэсе сумесных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi са сваiмi равеснiкамi, уменне з дапамогай тэрмiнаў i паняццяў тлумачыць асаблiвасцi тэхнiкi рухальных дзеянняў i фiзiчных практыкаванняў, развiцця фiзiчных здольнасцей;
гатоўнасць да самастойнага планавання i ажыццяўлення вучэбнай дзейнасцi i арганiзацыi вучэбнага супрацоўнiцтва з педагагiчнымi работнiкамi i равеснiкамi, да ўдзелу ў пабудове iндывiдуальнай адукацыйнай траекторыi;
авалоданне навыкамi работы з iнфармацыяй: здольнасць выбiраць, аналiзаваць i сiстэматызаваць iнфармацыю з розных крынiц аб узорах выканання практыкаванняў, правiлах планавання самастойных заняткаў фiзiчнай i тэхнiчнай падрыхтоўкай;
прадметныя:
сфармiраванасць ведаў пра нормы здаровага ладу жыцця, патрабаваннi да рухальнага рэжыму ў вучэбны i пазавучэбны час у розныя перыяды года;
выкананне правiл бяспечных паводзiн падчас вучэбных i самастойных заняткаў, пры наведваннi фiзкультурна-аздараўленчых мерапрыемстваў i спартыўных спаборнiцтваў;
выкарыстанне ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi ведаў у сферы фiзiчнай культуры i спорту, рухальных уменняў i навыкаў для захавання i паляпшэння здароўя;
сфармiраванасць ведаў пра спосабы рэгулявання фiзiчных нагрузак у працэсе самастойных заняткаў;
усведамленне станоўчага ўплыву заняткаў фiзiчнай культурай i спортам на арганiзм чалавека;
складанне комплексаў i падбор практыкаванняў для падтрымкi разумовай працаздольнасцi на працягу вучэбнага дня, тыдня, месяца, чвэрцi;
сфармiраванасць ведаў пра метады кантролю i самакантролю (пульсаметрыя, тэсцiраванне ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi) пры занятках рознымi вiдамi спорту i спосабы iх прымянення; самаацэнку ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi i ўзроўню фiзiчнага развiцця;
апiсанне i аналiзаванне практыкавання, якое развучваюць, вылучэнне фаз i элементаў рухаў, падбор падрыхтоўчых практыкаванняў i планаванне паслядоўнасцi вырашэння задач навучання; ацэньванне эфектыўнасцi навучання праз параўнанне з узорам;
вызначэнне характару траўм, якiя сустракаюцца на самастойных занятках фiзiчнымi практыкаваннямi i падчас актыўнага адпачынку, прымяненне спосабаў аказання першай дапамогi.
8. Кантроль i ацэнка вынiкаў вучэбнай дзейнасцi вучняў з'яўляюцца абавязковымi кампанентамi адукацыйнага працэсу пры вывучэннi зместу вучэбнага прадмета "Фiзiчная культура i здароўе".
Прызначэнне кантролю ва ўсёй разнастайнасцi яго форм, вiдаў i метадаў правядзення - праверка адпаведнасцi вынiкаў вучэбнай дзейнасцi кожнага вучня асноўным патрабаванням, устаноўленым сапраўднай вучэбнай праграмай.
Крытэрыi ацэнкi ўзровню сфармiраваннасцi рухальных уменняў i навыкаў у гульнявых вiдах спорту прадстаўлены ў дадатку 1-1.
 
ГЛАВА 2
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў I КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 68 гадзiн)
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў у спартыўнай зале, на гульнявой i спартыўнай пляцоўках, лыжнi, у басейне, на лядовай пляцоўцы. Правiлы бяспечнага перамяшчэння да месцаў заняткаў i назад.
Адзенне i абутак для заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi. Правiльная пастава i яе значэнне для здароўя i добрай вучобы.
Здаровы лад жыцця. Уяўленне пра здароўе i здаровы лад жыцця. Рэжым дня вучня I класа.
Самастойныя заняткi фiзiчнымi практыкаваннямi. Выкананне комплексу практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi. Выкананне практыкаванняў для фармiравання правiльнай паставы.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Уяўленне пра Алiмпiйскiя гульнi старажытнасцi, легенды i мiфы алiмпiяд, праграма i ўдзельнiкi Алiмпiйскiх гульняў, апошнiя Алiмпiйскiя гульнi старажытнасцi.
 
Уводзiны ў школьнае жыццё (4 гадзiны)
Гульнi з бегам: "Лавiшкi", "Куткi", "Паляўнiчыя i малпы", "Парны бег", "Пастка", "Мы - вясёлыя рабяты", "Карасi i шчупак", "Хiтрая лiса", "Сустрэчныя перабежкi", "Пустое месца", "Забаўнiкi".
Гульнi з поўзаннем i лажаннем: "Хто хутчэй да сцяжка", "Мядзведзь i пчолы", "Пажарныя на вучэннi".
Гульнi з кiданнем: "Паляўнiчыя i зайцы", "Кiнь за сцяжок", "Пацэль у абруч", "Збi кеглi", "Мяч вядучаму", "Школа мяча".
Гульнявыя заданнi i эстафеты з перанясеннем i перадачай мячоў, сцяжкоў, з выкарыстаннем скакалак i iншага iнвентару.
 
Асновы вiдаў спорту (42 гадзiны)
 
Тэма 1. Элементы лёгкай атлетыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба звычайным i шырокiм крокам, па разметках, па лiнii, з утрыманнем гiмнастычнай палкi, мяча адной i дзвюма рукамi ў розных становiшчах.
Бег. Бег у калоне ў павольным i сярэднiм тэмпе, з паскарэннем, у чаргаваннi з хадзьбой; з падыманнем бядра, з захлiстваннем галёнкi, са змяненнем напрамку па сiгнале; чаўночны бег 4 х 9 м; бег 10, 20, 30 м; 6-мiнутны бег; бег 500 м (дзяўчынкi), 800 м (хлопчыкi).
Скачкi. Iмiтацыя скачкоў птушак, жывёл; скачкi "па купiнах", цераз "вудачку", цераз кароткую скакалку; скачкi на дзвюх нагах з рухам наперад; скачок цераз вертыкальную перашкоду (рызiнка, планка на вышынi 20 - 25 см). Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Падкiдванне i лоўля малога мяча дзвюма рукамi; перакiдванне мяча з рукi ў руку; удары мячом аб падлогу i лоўля пасля адскоку дзвюма рукамi. Кiданне малога мяча адной рукой з месца ў гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 2 - 3 м са становiшча стоячы тварам у бок кiдання. Кiдкi набiўнога мяча (0,5 кг) дзвюма рукамi знiзу ўперад-уверх з зыходнага становiшча стоячы, ногi на шырынi плячэй, тварам у бок кiдання.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання;
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў.
 
Тэма 2. Элементы гiмнастыкi, акрабатыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Страявая (асноўная) стойка; пастраенне ў калону па адным, у шарэнгу, у круг; разыходжанне па загадзя вызначаных месцах; размыканне на шырыню паднятых у бакi рук; павароты пераступаннем. Выкананне каманд: "Станавiся!", "Разыйдзiся!", "Клас, шагам марш!", "Клас, стой!".
Агульнаразвiццёвыя практыкаваннi. Асноўныя становiшчы галавы, рук, тулава, ног. Практыкаваннi без прадметаў (з прадметамi) на месцы; практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы; комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi без прадметаў. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 30 с.
Практыкаваннi ў раўнавазе. Стойка на насках; стойка на адной назе, другая нага сагнутая са змяненнем становiшча рук; хадзьба па прамой лiнii на падлозе звычайным i скарочаным крокам, па гiмнастычнай лаўцы, па рэйцы гiмнастычнай лаўкi.
Вiсы. Вiс тварам (спiнай) на гiмнастычнай сценцы; вiс стоячы; вiс стоячы на сагнутых руках.
Лажанне. Лажанне па гарызантальнай гiмнастычнай лаўцы ва ўпоры прысеўшы, ва ўпоры стоячы на каленях; падцягванне на гарызантальнай гiмнастычнай лаўцы ў становiшчы лежачы на жываце; лажанне па гiмнастычнай сценцы рознаiменным i аднайменным спосабамi.
Акрабатычныя практыкаваннi. Групоўка з зыходнага становiшча стоячы, седзячы, лежачы на спiне; перакат уперад i назад у групоўцы; перакат убок у групоўцы са стойкi на каленях; перакат у правы i левы бакi з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi ўнiзе; лежачы на спiне, рукi ўверсе.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць наскокванняў i саскокванняў з гiмнастычнай лаўкi.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы карыстання лыжным iнвентаром. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Пераноска лыж да месцаў заняткаў i назад; надзяванне, знiманне лыж; стойкi на лыжах: асноўная, высокая, нiзкая; павароты пераступаннем на месцы вакол пятак лыж, вакол наскоў лыж; перамяшчэнне на лыжах ступаючым i слiзготным крокам без палак; спускi на лыжах з гор з невялiкiм ухiлам у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ём па пакатым схiле "лесвiчкай".
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Элементы спартыўных гульняў (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Падкiдванне валейбольнага мяча ўверх i лоўля дзвюма рукамi; тое ж з адным-двума воплескамi, з адскокам ад падлогi. Перакiдванне мяча цераз валейбольную сетку дзвюма рукамi ад грудзей, ад галавы, адной рукой ад пляча; перакiдванне мяча ў парах адно аднаму з лоўляй дзвюма рукамi. Кiдкi мяча ў падлогу з наступнай лоўляй дзвюма рукамi.
Вядзенне футбольнага мяча па прамой адной нагой, папераменна правай i левай нагой "змейкай", спыненне мяча, якi коцiцца, правай i левай нагой; перадачы мяча ў парах адно аднаму правай i левай нагой; удары нагой па нерухомым мячы з пападаннем у вароты.
Хакей. Тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па-за лядовай пляцоўкай. Перамяшчэнне на каньках па гумавай дарожцы тварам i спiной наперад, бокам, на насках, на пятках. Перанясенне вагi з нагi на нагу на месцы (выпады). Асноўная стойка (пасадка) на месцы, глыбокi прысед, прысяданнi, прысяданне на знешнiх рэбрах. Прыёмы самастрахоўкi i хакейнай акрабатыкi (падзеннi i ўставаннi).
Тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па лёдзе. Стойка хакеiста, прысяданнi, павароты, хадзьба i пераступаннi. Слiзганне з глыбокiмi прысяданнямi на дзвюх нагах тварам наперад. Слiзганне ў асноўнай стойцы тварам наперад. Слiзганне на дзвюх нагах з перамяшчэннем вагi з нагi на нагу тварам наперад.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Мець уяўленне аб:
здароўi i здаровым ладзе жыцця;
правiльнай паставе i яе значэннi для здароўя i вучобы;
Алiмпiйскiх гульнях старажытнасцi.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн у спартыўнай зале, на гульнявой i спартыўнай пляцоўках, лыжнi, у басейне;
правiлы бяспечнага перамяшчэння да месцаў заняткаў i назад;
патрабаваннi да адзення i абутку для заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы дыхання падчас заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы здаровага ладу жыцця.
 
Выконваць:
страявыя каманды i практыкаваннi;
комплексы агульнаразвiццёвых практыкаванняў;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
гульнявыя заданнi з хадзьбой, бегам, скачкамi, кiданнем, лажаннем;
гульнявыя заданнi з вiсамi, акрабатычнымi практыкаваннямi;
практыкаваннi ў раўнавазе;
стойкi i перамяшчэннi на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па-за лядовай пляцоўкай i на лёдзе;
гульнявыя заданнi з рознымi прадметамi;
тэсты ацэнкi ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей вучняў I класа (таблiца 1);
практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы.
 
Выкарыстоўваць набытыя веды, уменнi, навыкi на ўроках i ў паўсядзённым жыццi для:
вядзення здаровага ладу жыцця;
выканання правiл бяспечных паводзiн у працэсе ўдзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах, рухавых гульнях;
рэгулярнага выканання практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
падтрымання правiльнай паставы;
правiльнага выканання тэстаў;
заняткаў плаваннем.
 
Таблiца 1
 
Шкала ацэнкi ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей вучняў I класа
 
Тэст	Узроўнi развiцця фiзiчных якасцей	
	Нiзкi	Нiжэйшы за сярэднi	Сярэднi	Вышэйшы за сярэднi	Высокi	
Хлопчыкi	
Скачок у даўжыню з месца (см)	103
i менш	104	110	115	119	122	126	130	134	140
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)	14,0
i больш	13,9	13,4	13,1	12,8	12,5	12,3	12,1	11,8	11,5
i менш	
Вiс на сагнутых руках (с)	2
i менш	3	4	5	7	10	12	14	17	23
i больш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)	-9
i менш	-8	-6	-4	-2	1	3	5	7	10
i больш	
Бег 30 м (с)	7,7
i больш	7,6	7,5	7,3	7,0	6,9	6,7	6,5	6,4	6,2
i менш	
6-мiнутны бег (м)
або	700
i менш	710	800	860	900	950	1000	1020	1080	1140
i больш	
бег 800 м (мiн, с)	6,56
i больш	6,55	6,29	6,00	5,35	5,13	5,08	4,54	4,40	4,25
i менш	
Дзяўчынкi	
Скачок у даўжыню з месца (см)	94
i менш	95	100	105	110	112	115	119	122	130
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)	14,7
i больш	14,6	14,0	13,7	13,4	13,2	12,9	12,5	12,2	12,0
i менш	
Падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 30 с (разоў)	7
i больш	8	10	11	12	14	15	17	18	20
i больш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)	- 5
i менш	- 4	- 2	0	1	2	3	4	5	6
i больш	
Бег 30 м (с)	7,8
i больш	7,7	7,4	7,2	6,9	6,8	6,6	6,5	6,4	6,2
i менш	
6-мiнутны бег (м)
або	650
i менш	660	760	800	850	890	920	970	1000	1110
i больш	
бег 500 м (мiн, с)	4,16
i больш	4,15	3,58	3,54	3,35	3,23	3,10	3,05	2,50	2,40
i менш	
 
ГЛАВА 3
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў II КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 68 гадзiн)
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў у месцах правядзення заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi. Правiлы паводзiн пры траўмах i няшчасных выпадках. Правiлы паводзiн на лядовай пляцоўцы.
Гiгiенiчныя веды. Правiлы дыхання пры выкананнi агульнаразвiццёвых практыкаванняў. Правiлы правядзення водных працэдур, прыёму паветраных i сонечных ваннаў.
Здаровы лад жыцця. Паняцце "здаровы лад жыцця", яго ўплыў на стан здароўя, настрой, поспехi ў вучобе.
Самастойныя заняткi фiзiчнымi практыкаваннямi. Выкананне комплексу практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi i фiзкультурных паўз. Правiлы выканання тэстаў узроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Уяўленне пра сучасныя Алiмпiйскiя гульнi. Алiмпiйская сiмволiка i атрыбутыка (эмблема, агонь, флаг, гiмн, дэвiз, талiсманы, алiмпiйскiя ўзнагароды). Цырымонii адкрыцця i закрыцця Алiмпiйскiх гульняў.
 
Асновы вiдаў спорту (42 гадзiны)
 
Тэма 1. Элементы лёгкай атлетыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба на насках рукi на поясе, за галаву, уверх, у бакi; у паўпрыседзе, з высокiм падыманнем бядра, прыстаўным крокам у правы i левы бакi.
Бег. Бег на месцы, па разметках, "змейкай", "васьмёркай", на зададзеную адлегласць i час; чаўночны бег 4 х 9 м, бег 20, 30 м, 6-мiнутны бег; бег 500 м (дзяўчынкi), 800 м (хлопчыкi).
Скачкi. Скачкi на дзвюх нагах па разметках; на адной назе "па класах" (квадратах); у глыбiню; цераз кароткую скакалку на дзвюх i на адной назе; скачкi ў даўжыню з кароткага (5 - 6 крокаў) разбегу. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне малога мяча з месца з зыходнага становiшча стоячы тварам у бок кiдання на зададзеную адлегласць, у гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 3 - 4 м. Кiдкi набiўнога мяча (0,5 кг) дзвюма рукамi ад грудзей уперад-уверх з зыходнага становiшча стоячы, ногi на шырынi плячэй, тварам у бок кiдання.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання;
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў.
 
Тэма 2. Элементы гiмнастыкi, акрабатыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Разлiк на "першы-другi"; перастраеннi з адной шарэнгi ў дзве i назад; перамяшчэнне ў калоне па адным; размыканне i змыканне прыстаўным крокам; павароты пераступаннем i скачком. Выкананне каманд: "Раўняйся!", "Смiрна!", "Вольна!", "У абход - шагам марш!".
Агульнаразвiццёвыя практыкаваннi. Практыкаваннi без прадметаў (з прадметамi) на месцы i ў руху. Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы; комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi без прадметаў (з прадметамi). Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 30 с.
Практыкаваннi ў раўнавазе. Стойка на дзвюх i адной назе на насках з заплюшчанымi вачамi; тое ж на гiмнастычнай лаўцы; бег па гiмнастычнай лаўцы; павароты на 180° стоячы на рэйцы гiмнастычнай лаўкi; хадзьба на насках па рэйцы гiмнастычнай лаўкi.
Вiсы. Вiс сагнуўшы ногi; згiнанне i разгiнанне ног у вiсе на перакладзiне; вiс на сагнутых руках (хлопчыкi); падцягваннi ў вiсе стоячы на нiзкай перакладзiне (дзяўчынкi).
Лажанне. Лажанне па нахiленай гiмнастычнай лаўцы ва ўпоры стоячы на каленях, ва ўпоры прысеўшы; па гiмнастычнай сценцы ў гарызантальным напрамку прыстаўным крокам з папераменным перахоплiваннем рук, у вертыкальным напрамку рознаiменным i аднайменным спосабамi; падцягванне на руках лежачы на жываце i бёдрах на гарызантальнай гiмнастычнай лаўцы.
Акрабатычныя практыкаваннi. Хуткая групоўка: з асноўнай стойкi, "рукi ўверсе далонямi ўперад"; з упору прысеўшы; з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi ўверсе далонямi ўперад. Кулёк уперад у групоўцы. Стойка на лапатках сагнуўшы ногi; са стойкi на лапатках сагнуўшы ногi перакат уперад ва ўпор прысеўшы. Перакат убок, прагнуўшыся з зыходнага становiшча лежачы на грудзях, рукi ўверх, убок у групоўцы са стойкi на каленях.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць наскокванняў i саскокванняў з гiмнастычнай лаўкi.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы карыстання лыжным iнвентаром. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Пастраенне з лыжамi ў руках у шарэнгу, у калону па адным; надзяванне лыж на снезе; павароты пераступаннем на месцы вакол пятак лыж, вакол наскоў лыж; перамяшчэнне на лыжах ступаючым i слiзготным крокам; спускi на лыжах з гор у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ём у гару "лесвiчкай".
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Элементы спартыўных гульняў (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Кiдкi валейбольнага мяча адной i дзвюма рукамi адно аднаму з лоўляй дзвюма рукамi; кiдкi мяча адной i дзвюма рукамi ў вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч, нiжнi край якога на вышынi 1,5 - 2 м ад падлогi). Падкiдванне валейбольнага мяча i лоўля дзвюма рукамi з двума-трыма воплескамi, з адскокам ад падлогi, з адным-двума крокамi ў правы i левы бакi, з паваротам на 180 градусаў. Перакiдванне мяча цераз сетку дзвюма рукамi ад грудзей, ад галавы, адной рукой ад пляча; удары мячом аб падлогу адной рукой з высокiм, сярэднiм i нiзкiм адскокам.
Вядзенне футбольнага мяча адной нагой, папераменна правай i левай нагой па прамой, "змейкай", "чаўнаком"; спыненне мяча, якi коцiцца, правай i левай нагой; перадачы мяча ў парах адно аднаму правай i левай нагой; удары па нерухомым мячы ўнутраным бокам ступнi з пападаннем у вароты; чаўночны бег з вядзеннем мяча; вядзенне нагамi адначасова двух мячоў.
Хакей. Тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па-за лядовай пляцоўкай. Перанясенне вагi з нагi на нагу на месцы (выпады). Асноўная стойка на месцы, прысяданне на знешнiх рэбрах, стойка на адной назе на месцы, на насках, на пятках, з пяткi на насок i iншыя. Бег кароткiмi ўдарнымi крокамi. Бег шырокiмi слiзготнымi крокамi. Прыёмы самастрахоўкi i хакейнай акрабатыкi (падзеннi i ўставаннi).
Тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па лёдзе. Слiзганне на каньках. Слiзганне ў асноўнай стойцы тварам наперад. Слiзганне па дузе (паварот) i па крузе на адной назе на ўнутраным (знешнiм) рабры ляза канька тварам наперад. Уставанне ў асноўную стойку з розных становiшчаў (з каленяў, са становiшча лежучы на жываце, на спiне). Навучанне прыёмам самастрахоўкi i хакейнай акрабатыкi (падзеннi, кулькi, перавароты).
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Мець уяўленне аб:
правiлах паводзiн пры траўмах i няшчасных выпадках;
уплыве здаровага ладу жыцця на здароўе, поспехi ў вучобе i настрой чалавека;
сучасных Алiмпiйскiх гульнях;
алiмпiйскай сiмволiцы i атрыбутыцы;
цырымонiях адкрыцця i закрыцця Алiмпiйскiх гульняў.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн у месцах правядзення заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы дыхання падчас заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы правядзення водных працэдур.
 
Выконваць:
страявыя каманды i практыкаваннi;
комплексы агульнаразвiццёвых практыкаванняў;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
гульнявыя заданнi з хадзьбой, бегам, скачкамi, кiданнем, лажаннем;
гульнявыя заданнi з вiсамi, акрабатычнымi практыкаваннямi;
практыкаваннi ў раўнавазе;
стойкi i перамяшчэннi на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па-за лядовай пляцоўкай i на лёдзе;
гульнявыя заданнi з элементамi спартыўных гульняў;
тэсты для ацэнкi ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей вучняў II класа (таблiца 2);
практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы.
 
Выкарыстоўваць набытыя веды, уменнi, навыкi на ўроках i ў паўсядзённым жыццi для:
вядзення здаровага ладу жыцця;
выканання правiл бяспечных паводзiн у працэсе ўдзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах, рухавых гульнях;
рэгулярнага выканання практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi i фiзкультурных паўз;
падтрымання правiльнай паставы;
правiльнага выканання тэстаў;
заняткаў плаваннем.
 
Таблiца 2
 
Шкала ацэнкi ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей вучняў II класа
 
Тэсты	Узроўнi развiцця фiзiчных якасцей	
	Нiзкi	Нiжэйшы за сярэднi	Сярэднi	Вышэйшы за сярэднi	Высокi	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	7,2
i больш	7,0	6,9	6,7	6,6	6,4	6,3	6,1	6,0	5,8
i менш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)	13,4
i больш	13,1	12,8	12,6	12,3	12,0	11,8	11,6	11,4	11,0
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)	104
i менш	109	114	118	123	128	132	137	142	146
i больш	
Вiс на сагнутых руках (с)	1
i менш	3	6	8	11	13	16	18	21	23
i больш	
Нахiл уперад (см)	- 10
i менш	- 8	- 5	- 3	- 1	1	3	6	8	10
i больш	
6-мiнутны бег (м)
або	760
i менш	770	890	950	1000	1030	1090	1130	1190	1220
i больш	
бег 1000 м (мiн, с)	7,41
i больш	7,40	6,59	6,42	6,26	6,10	5,54	5,38	5,21	5,05
i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	7,6
i больш	7,4	7,1	6,9	6,7	6,6	6,4	6,3	6,1	6,0
i менш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)	13,9
i больш	13,6	13,1	12,9	12,6	12,4	12,2	12,0	11,8	11,4
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)	104
i менш	105	114	119	123	125	130	132	137	142
i больш	
Падыманне тулава са становiшча лежачы на спiне на працягу 30 с (разоў)	10
i менш	13	14	16	17	18	19	20	21	24
i больш	
Нахiл уперад (см)	- 5
i менш	- 3	0	2	4	5	7	9	11	12
i больш	
6-мiнутны бег (м)
або	700
i менш	710	800	870	920	960	1000	1030	1080	1150
i больш	
бег 800 м (мiн, с)	6,41
i больш	6,40	6,09	5,55	5,40	5,28	5,15	5,01	4,48	4,34
i менш	
 
ГЛАВА 4
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў III КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы фiзкультурных ведаў (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў у месцах правядзення фiзкультурных заняткаў.
Гiгiенiчныя веды. Патрабаваннi да спартыўнага адзення i абутку ў розныя поры года. Пераахаладжэнне. Меры папярэджвання пераахаладжэння. Паняцце "загартоўванне".
Здаровы лад жыцця. Правiлы i нормы здаровага ладу жыцця. Рухальны рэжым вучня ў розныя поры года.
Самастойныя заняткi фiзiчнымi практыкаваннямi. Правiлы выканання практыкаванняў для павышэння разумовай працаздольнасцi пры падрыхтоўцы дамашнiх заданняў. Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. П'ер дэ Кубертэн - заснавальнiк сучаснага алiмпiйскага руху. Зiмовыя i летнiя Алiмпiйскiя гульнi. Вiды спорту, уключаныя ў праграму зiмовых i летнiх Алiмпiйскiх гульняў.
 
Асновы вiдаў спорту (42 гадзiны)
Тэма 1. Элементы лёгкай атлетыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба з пераступаннем цераз перашкоды, выпадамi ўлева i ўправа, ступаючы ў кольцы або ў кругi, у прыседзе, скрыжаваным крокам улева i ўправа, спiнай уперад.
Бег. Бег са змяненнем скорасцi, у зададзеным тэмпе, з пераадоленнем умоўных перашкод, з перадачай эстафет, 30 м, чаўночны бег 4 х 9 м, 6-мiнутны бег; бег 500 м (дзяўчынкi), 800 м (хлопчыкi).
Скачкi. Скачкi на месцы штуршком дзвюх ног з паваротам на 180 градусаў, у глыбiню з мяккiм прызямленнем, цераз кароткую i доўгую скакалку, "па класах" папераменна на адной або на дзвюх нагах, у вышыню з месца цераз рызiнку. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне малога мяча з месца на далёкасць, на зададзеную адлегласць, у гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 4 - 5 м. Кiдкi набiўнога мяча (0,5 кг) дзвюма рукамi ад грудзей уперад-уверх, знiзу ўперад-уверх на далёкасць i зададзеную адлегласць. Кiдкi набiўнога мяча (0,5 кг) дзвюма рукамi з-за галавы з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання;
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў.
 
Тэма 2. Элементы гiмнастыкi, акрабатыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Разлiк па парадку; пастраенне ў дзве шарэнгi, перастраенне з калоны па адным у калону па два на месцы. Выкананне каманд: "Напра-ВА!", "Нале-ВА!", "Шырэй крок!", "Часцей крок!", "Радзей крок!", "Змейкай - МАРШ!", "Па дыяганалi - МАРШ!".
Агульнаразвiццёвыя практыкаваннi. Практыкаваннi без прадметаў (з прадметамi) на месцы i ў руху з аднайменнымi i рознаiменнымi рухамi рук, ног. Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы; комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi без прадметаў (з прадметамi); комплексы фiзкультурных мiнутак. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 30 с.
Практыкаваннi ў раўнавазе. Хадзьба на насках, прыстаўным крокам у правы i левы бакi, з высокiм падыманнем бядра па рэйцы гiмнастычнай лаўкi (па гiмнастычным бервяне); павароты на 360 градусаў стоячы на дзвюх нагах на рэйцы гiмнастычнай лаўкi (на гiмнастычным бервяне), упор прысеўшы, упор стоячы на калене.
Вiсы. Вiс на сагнутых руках (хлопчыкi); размахванне выгiнамi ў вiсе на перакладзiне; падцягваннi ў вiсе на высокай (хлопчыкi) i ў вiсе стоячы на нiзкай (дзяўчынкi) перакладзiне.
Лажанне. Лажанне па гiмнастычнай лесвiцы ў гарызантальным напрамку з паваротам на 360 градусаў, у вертыкальным напрамку аднайменным i рознаiменным спосабамi; падцягванне на руках лежачы на жываце i бёдрах па нахiленай гiмнастычнай лаўцы.
Акрабатычныя практыкаваннi. Паўшпагат з апорай на рукi; кулёк уперад у групоўцы; перакат управа (улева) са стойкi на правым (левым) калене, левая (правая) нага ўбок на насок, рукi ў бакi; перакат назад з наступнай апорай рукамi за галавой; стойка на лапатках; "мост" са становiшча лежачы на спiне.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць наскокванняў i саскокванняў з гiмнастычнай лаўкi;
неабходна выключыць практыкаванне "мост".
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы карыстання лыжным iнвентаром. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым ходам; павароты на раўнiне пераступаннем з унутранай лыжы ў руху; спускi ў высокай i нiзкай стойках; тармажэнне "плугам"; пад'ём па пакатым схiле "елачкай" i "лесвiчкай". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi да 1 км.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Элементы спартыўных гульняў (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Кiдкi валейбольнага мяча адной i дзвюма рукамi адно аднаму з лоўляй дзвюма рукамi; кiдкi мяча адной i дзвюма рукамi ў вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч, нiжнi край якога на вышынi 1,5 - 2 м ад падлогi). Падкiдванне валейбольнага мяча i лоўля дзвюма рукамi з двума-трыма воплескамi, з адскокам ад падлогi, з адным-двума крокамi ў правы i левы бакi, з паваротам на 180 i 360 градусаў. Перакiдванне мяча ў парах цераз сетку дзвюма рукамi ад грудзей, ад галавы, адной рукой ад пляча з лоўляй дзвюма рукамi; удары мячом аб падлогу адной рукой з высокiм, сярэднiм i нiзкiм адскокам.
Вядзенне футбольнага мяча адной нагой, папераменна правай i левай нагой па прамой, "змейкай", "васьмёркай"; спыненне мяча, якi коцiцца, правай i левай нагой; перадачы мяча ў парах адно аднаму правай i левай нагой; удары па нерухомым мячы ўнутраным бокам ступнi, сярэдзiнай пад'ёму з пападаннем у вароты; чаўночны бег з вядзеннем мяча папераменна правай i левай нагой; вядзенне нагамi адначасова двух мячоў; эстафеты з вядзеннем i перадачамi мяча нагамi.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Мець уяўленне аб:
патрабаваннях да спартыўнага адзення i абутку ў розныя поры года;
пераахаладжэннi i мерах яго папярэджвання;
паняццi "загартоўванне";
сучасных Алiмпiйскiх гульнях;
вiдах спорту, уключаных у праграму Алiмпiйскiх гульняў.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн у месцах правядзення фiзкультурных заняткаў;
правiлы выканання практыкаванняў для павышэння разумовай працаздольнасцi.
 
Выконваць:
страявыя каманды i практыкаваннi;
комплексы агульнаразвiццёвых практыкаванняў;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
практыкаваннi i гульнявыя заданнi з хадзьбой, бегам, скачкамi, кiданнем, лажаннем;
практыкаваннi i гульнявыя заданнi з вiсамi, акрабатычнымi практыкаваннямi;
практыкаваннi ў раўнавазе;
стойкi i перамяшчэннi на лыжах;
гульнявыя заданнi з элементамi спартыўных гульняў;
тэсты для вызначэння ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей (таблiца 3);
практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы.
 
Выкарыстоўваць набытыя веды, уменнi, навыкi на ўроках i ў паўсядзённым жыццi для:
выканання патрабаванняў здаровага ладу жыцця;
выканання правiл бяспечных паводзiн у працэсе ўдзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах, рухавых гульнях;
рэгулярнага выканання практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi i фiзкультурных мiнутак;
падтрымання правiльнай паставы;
правiльнага выканання тэстаў;
заняткаў плаваннем.
 
Таблiца 3
 
Шкала ацэнкi ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей вучняў III класа
 
Тэсты	Узроўнi развiцця фiзiчных якасцей, балы	
	Нiзкi	Нiжэйшы за сярэднi	Сярэднi	Вышэйшы за сярэднi	Высокi	
	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	6,9 i больш	6,8	6,6	6,5	6,4	6,2	6,1	5,9	5,8	5,6 i менш	
Чаўночны бег 4 x 9 м (с)	12,8 i больш	12,7	12,5	12,2	11,9	11,7	11,4	11,2	10,9	10,7 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)	119 i менш	120	124	129	134	139	144	149	154	159 i больш	
Вiс на сагнутых руках (с)	2 i менш	5	7	10	13	15	20	21	23	26 i больш	
Нахiл уперад (см)	-9 i менш	-7	-4	-2	0	2	4	5	8	10 i больш	
6-мiнутны бег (м)
або	910 i менш	920	1000	1040	1080	1110	1150	1200	1230	1280 i больш	
бег 1000 м (мiн, с)	6,54 i больш	6,53	6,38	6,22	6,07	5,52	5,37	5,22	5,06	4,51 i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	7,3 i больш	7,2	6,9	6,6	6,5	6,3	6,2	6,1	5,9	5,8 i менш	
Чаўночны бег 4 x 9 м (с)	13,3 i больш	13,2	12,7	12,4	12,2	12,0	11,9	11,6	11,4	11,1 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)	114 i менш	115	120	125	129	134	138	141	147	152 i больш	
Падыманне тулава са становiшча лежачы на спiне на працягу 30 с (разоў)	13 i менш	14	16	17	18	19	20	21	22	24 i больш	
Нахiл уперад (см)	-4 i менш	-3	0	2	3	5	6	8	10	12 i больш	
6-мiнутны бег (м)
або	770 i менш	780	890	930	980	1000	1030	1080	1120	1190 i больш	
бег 800 м (мiн, с)	6,11 i больш	6,10	5,46	5,33	5,20	5,08	4,55	4,34	4,30	4,17 i менш	
 
ГЛАВА 5
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў IV КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы фiзкультурных ведаў (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў у месцах правядзення фiзкультурных заняткаў, падчас удзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах.
Гiгiенiчныя веды. Правiлы загартоўвання. Уплыў заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi на здароўе i рухальныя здольнасцi вучня. Значэнне правiльнай паставы для здароўя чалавека.
Здаровы лад жыцця. Рухальная актыўнасць як адно з асноўных правiл здаровага ладу жыцця вучняў. Рухальны рэжым вучэбнага i выхаднога дня.
Самастойныя заняткi фiзiчнымi практыкаваннямi. Паняцце пра нагрузку пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў. Найпрасцейшыя паказчыкi велiчынi нагрузкi: частата сардэчных скарачэнняў (далей - ЧСС), суб'ектыўнае пачуццё стомленасцi. Правiлы самаацэнкi ўзроўню развiцця рухальных здольнасцей.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Алiмпiйская краiна Беларусь. Спартсмены Рэспублiкi Беларусь - чэмпiёны i прызёры Алiмпiйскiх гульняў.
 
Асновы вiдаў спорту (42 гадзiны)
Тэма 1. Элементы лёгкай атлетыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба з паскарэннем, з акцэнтаваным крокам на левую (правую) нагу, са змяненнем напрамку руху.
Бег. Бег дробным i прыстаўным крокам, спiнай уперад, з выскокваннем штуршком правай i левай нагой, з паскарэннем, тэхнiка высокага старту, чаўночны бег 4 х 9 м, 30 м, 6-мiнутны бег; бег 800 м (дзяўчынкi), 1000 м (хлопчыкi).
Скачкi. Скачкi ў кроку, у глыбiню на мяккасць прызямлення, цераз кароткую скакалку на адной i дзвюх нагах з прасоўваннем уперад, назад, улева, управа. Выскокванне з даставаннем рукой да падвешанага прадмета. Скачок у даўжыню з кароткага разбегу; у вышыню цераз рызынку з месца i з кароткага (2 - 3 крокi) разбегу, трайны скачок штуршком дзвюма нагамi. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча з месца на далёкасць, на зададзеную адлегласць, у гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 5 - 7 м. Кiдкi набiўнога мяча (0,5 кг) дзвюма рукамi ад грудзей i з-за галавы ўперад-уверх, дзвюма рукамi знiзу ўперад-уверх на далёкасць i на зададзеную адлегласць. Кiдкi набiўнога мяча (0,5 кг) дзвюма рукамi з-за галавы з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на зададзеную адлегласць.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання;
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў.
 
Тэма 2. Элементы гiмнастыкi, акрабатыкi (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Перастраенне на месцы з адной шарэнгi ў дзве (тры) уступамi; з дзвюх шарэнг у два кругi, з калоны па адным у калону па два (тры) паваротам у руху. Выкананне каманд: "Кру-ГОМ!", "Процiходам налева (направа) МАРШ!".
Агульнаразвiццёвыя практыкаваннi. Практыкаваннi без прадметаў (з прадметамi) на месцы i ў руху з адначасовымi, пачарговымi, паслядоўнымi рухамi рук, ног; практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы; практыкаваннi ў парах. Комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi без прадметаў (з прадметамi); комплексы фiзкультурных мiнутак. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 30 с.
Практыкаваннi ў раўнавазе. Хадзьба па гiмнастычным бервяне, па рэйцы перавернутай гiмнастычнай лаўкi прыстаўным крокам, шырокiм крокам, з прадметам на галаве, з выпадамi, з паваротамi на 360 градусаў; паварот скачком налева i направа на 90 градусаў; хадзьба па нахiленай гiмнастычнай лаўцы; упор прысеўшы з апорай на калена; саскок прагнуўшыся з упору прысеўшы.
Вiсы. Вiс на сагнутых руках (хлопчыкi); размахванне выгiнамi ў вiсе на перакладзiне; падцягваннi ў вiсе на высокай (хлопчыкi) i ў вiсе стоячы на нiзкай (дзяўчынкi) перакладзiне.
Лажанне. Лажанне па гiмнастычнай лесвiцы ў гарызантальным i вертыкальным напрамках з паваротам на 360 градусаў, з прадметам на галаве; па нахiленай гiмнастычнай лаўцы; у вiсе на руках па нахiленай i гарызантальнай гiмнастычнай лесвiцы.
Акрабатычныя практыкаваннi. Паўшпагат i шпагат з апорай на рукi; кулёк уперад i назад; перакат назад у стойку на лапатках; "мост" са становiшча лежачы на спiне.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць наскокванняў i саскокванняў з гiмнастычнай лаўкi;
неабходна выключыць практыкаванне "мост".
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы карыстання лыжным iнвентаром. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым ходам, адначасовым бяскрокавым ходам; павароты пераступаннем з унутранай лыжы ў руху; спускi ў высокай i нiзкай стойках; тармажэнне "плугам"; пад'ём "лесвiчкай" i "елачкай". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi 1 км.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Элементы спартыўных гульняў (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Падкiдванне валейбольнага мяча i лоўля дзвюма рукамi з воплескам далонямi за спiнай, з адскокам ад падлогi, з адным-двума крокамi ў правы i левы бакi, з прысяданнем, з паваротамi на 180 i 360 градусаў. Перакiдванне мяча ў парах цераз сетку дзвюма рукамi ад грудзей, ад галавы, адной рукой ад пляча з лоўляй дзвюма рукамi i хуткiм кiдком назад; удары мячом аб падлогу адной рукой з высокiм, сярэднiм i нiзкiм адскокам са становiшча стоячы, у прыседзе i седзячы на падлозе. Кiдкi мяча адной i дзвюма рукамi ў вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч, нiжнi край якога - на вышынi 1,5 - 2 м ад падлогi).
Вядзенне футбольнага мяча адной нагой, папераменна правай i левай нагой па прамой з паскарэннем, "змейкай", "васьмёркай"; спыненне мяча, якi коцiцца, правай i левай нагой; перадачы мяча ў парах адно аднаму правай i левай нагой; удары па нерухомым мячы ўнутраным бокам ступнi, сярэдзiнай пад'ёму з пападаннем у вароты; чаўночны бег з вядзеннем мяча; вядзенне нагамi адначасова двух мячоў; эстафеты з вядзеннем i перадачамi мяча нагамi; жанглiраванне мячом адной нагой.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Мець уяўленне аб:
уплыве заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi на здароўе вучня;
рухальным рэжыме вучэбнага i выхаднога дня;
правiлах загартоўвання;
беларускiх алiмпiйскiх чэмпiёнах i прызёрах.
 
Ведаць i выконваць правiлы:
бяспечных паводзiн у месцах правядзення фiзкультурных заняткаў;
бяспечных паводзiн падчас удзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах;
самаацэнкi ўзроўню развiцця рухальных здольнасцей.
 
Выконваць:
страявыя каманды i практыкаваннi;
комплексы агульнаразвiццёвых практыкаванняў;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
практыкаваннi i гульнявыя заданнi з хадзьбой, бегам, скачкамi, кiданнем, лажаннем;
практыкаваннi i гульнявыя заданнi з вiсамi, акрабатычнымi практыкаваннямi;
практыкаваннi ў раўнавазе;
стойкi i перамяшчэннi на лыжах;
гульнявыя заданнi з элементамi спартыўных гульняў;
тэсты для вызначэння ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей (таблiца 4);
практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы.
 
Выкарыстоўваць набытыя веды, уменнi, навыкi на ўроках i ў паўсядзённым жыццi для:
выканання патрабаванняў здаровага ладу жыцця;
выканання правiл бяспечных паводзiн у працэсе ўдзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах, рухавых гульнях;
рэгулярнага выканання практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi i фiзкультурных мiнутак;
падтрымання правiльнай паставы;
правiльнага выканання тэстаў;
заняткаў плаваннем.
 
Таблiца 4
 
Шкала ацэнкi ўзроўню развiцця фiзiчных якасцей вучняў IV класа
 
Тэсты	Узроўнi развiцця фiзiчных якасцей, балы	
	Нiзкi	Нiжэйшы за сярэднi	Сярэднi	Вышэйшы за сярэднi	Высокi	
	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	6,9 i больш	6,8	6,7	6,4	6,3	6,2	6,1	6,0	5,8	5,7 i менш	
Чаўночны бег 4 x 9 м (с)	12,4 i больш	12,3	12,1	11,8	11,6	11,3	11,1	10,9	10,6	10,4 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)	129 i менш	130	135	141	148	151	156	161	166	171 i больш	
Вiс на сагнутых руках (с)	5 i менш	6	9	12	15	17	20	23	26	29 i больш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)	-7 i менш	-6	-3	-1	1	3	5	7	9	11 i больш	
6-мiнутны бег (м) або	990 i менш	1000	1040	1100	1150	1200	1230	1250	1300	1350 i больш	
бег 1000 м (мiн, с)	6,45 i больш	6,31	6,16	6,02	5,48	5,34	5,22	5,06	4,51	4,37 i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	7,3 i больш	7,2	6,8	6,5	6,3	6,2	6,1	6,0	5,9	5,8 i менш	
Чаўночны бег 4 x 9 м (с)	12,7 i больш	12,6	12,4	12,2	12,0	11,8	11,6	11,3	11,1	10,9 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)	120 i менш	121	126	130	135	140	145	149	154	159 i больш	
Падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 30 с (разоў)	14 i менш	15	17	18	19	20	21	22	23	25 i больш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)	-5 i менш	-4	-1	1	3	4	5	7	10	12 i больш	
6-мiнутны бег (м) або	830 i менш	840	940	980	1000	1040	1070	1100	1150	1210 i больш	
бег 800 м (мiн, с)	5,41 i больш	5,40	5,22	5,11	4,59	4,47	4,36	4,24	4,12	4,00 i менш	
 
ГЛАВА 6
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў I - IV КЛАСАХ
ВАРЫЯТЫЎНЫ КАМПАНЕНТ (НА ВЫБАР)
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
Плаванне
Прысяданнi з апусканнем у ваду з галавой; выдых у ваду; даставанне прадметаў са дна, расплюшчваючы вочы ў вадзе; слiзганне лежачы на грудзях i лежачы на спiне з апорай рукамi аб плавальную дошку i без апоры; рухi ног спосабам "кроль" з апорай рукамi аб дно, аб борцiк басейна, з падтрымкай партнёра, якi стаiць на месцы; слiзганне на спiне, на грудзях пасля адштурхоўвання ад борцiка з рухамi ног спосабам "кроль".
Гульнявыя заданнi: "Схавайся ў ваду", "Жабяняты", "Паплавок".
Гульнi: "Медуза", "Зорачка", "Карагод", "Фантан", "Бура на моры", "Паляўнiчыя i качкi", "Арэлi".
Практыкаваннi накiраваныя на фармiраванне навыкаў самавыратавання на вадзе (дадатак 2).
 
Рухавыя гульнi
Гульнi з выкананнем страявых каманд: "Хто хутчэй стане ў строй", "Пабудуй круг", "Пабудуй калону", "Падарожжа на караблi", "Рака i роў", "У дзяцей парадак строгi", "Елачкi-бярозкi", "Рыбкi-крабiкi".
Гульнi для развiцця ўважлiвасцi: "Фiгуры", "Лес, балота, возера", "Нос, нос, нос, лоб", "Клас, смiрна!", "Дзень i ноч", "Таварыш капiтан", "Рабi, як я", "Забаронены рух", "Забаўнiкi", "Зрабi фiгуру", "Люстэрка".
Гульнi для развiцця каардынацыйных здольнасцей: "Барада", "Грушка", "Малако", "Пасадка бульбы", "Змяя", "Калiм-бам-ба", "Метка", "Вяроўка-змейка", "Не сыдзi з месца", "Збор ураджаю", "Дванаццаць палачак", "Квач у парах", "Паспей узяць", "Спрытныя матальшчыкi", "Канатаходзец", "Хто даўжэй не ўпусцiць", "З купiны на купiну", "Соўка", "Пераправа".
Гульнi i гульнявыя заданнi з бегам: "Ключы", "Хто хутчэй", "Аддай стужку", "Хутка вазьмi i пакладзi", "Замянi прадмет", "Даганi сваю пару", "Два Марозы", "Соўка", "Хто хутчэй дакоцiць абруч", "Не замачы ногi", "Паспей дагнаць", "Шпакоўня", "Знайдзi пару", "Цягнiк", "Бяздомны заяц", "Маяк", "Коннiкi-спартсмены", "Гусi-лебедзi", "Пустое месца", "Фарбы", "Свабоднае месца".
Гульнi i гульнявыя заданнi са скачкамi: "Пiнгвiны з мячом", "Саскоч i павярнiся", "Не наступi", "Воўк у рове", "Зайцы ў агародзе", "Жаба i чапля", "Вераб'i i каты", "Вудачка", "Злавi камара", "З купiны на купiну", "Не пападзiся", "Квач".
Гульнi i гульнявыя заданнi з кiданнем: "Перадаў - сядай", "Мяч у кошык", "Паспей злавiць", "Каго назвалi - той ловiць", "Хто далей", "Паляўнiчыя i зайцы", "Рухавая цэль", "Хто самы трапны", "Паспей злавiць", "Мяч вядучаму", "Даганi мяч", "Мiшэнь-качалка".
Гульнi i гульнявыя заданнi з лажаннем i пералажаннем: "З мячом пад дугой", "Перапаўзi - не выпусцi", "Хто хутчэй да сцяжка", "Пералёт птушак", "Лоўля малпаў", "Пажарныя", "Мядзведзi i пчолы".
Гульнi з перамяшчэннем на лыжах: "Шырэй крок", "Хто самы хуткi", "Да сваiх сцяжкоў", "Сустрэчная эстафета".
 
Валейбол
 
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў пры занятках валейболам. Месцы для заняткаў валейболам, спартыўнае абсталяванне i iнвентар для заняткаў валейболам. Адзенне i абутак валейбалiста. Уплыў заняткаў валейболам на фiзiчнае развiццё чалавека. Лепшыя валейбалiсты Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
 
Практычны матэрыял
Перамяшчэннi гульца: хадзьба, прыстаўныя крокi, падвойны крок, падскокi, бег, скачкi, прыпынкi пасля перамяшчэння. Перамяшчэннi па арыенцiрах, па гукавых сiгналах, спалучэнне перамяшчэнняў з прыпынкамi. Перамяшчэннi ў стойцы валейбалiста. Стойкi гатоўнасцi: высокая, сярэдняя, нiзкая. Рухавыя гульнi: "Пасадка бульбы", "Не сыходзь з месца", "Паспей узяць", "Хто даўжэй не ўпусцiць", "З купiны на купiну", "Пустое месца".
Перадача мяча дзвюма рукамi зверху на месцы: з ударам аб сцяну, з адскокам ад падлогi; у пары (з адскокам ад падлогi i без); над сабой.
Перадача мяча дзвюма рукамi знiзу на месцы: з ударам аб сцяну, з адскокам ад падлогi; у пары (з адскокам ад падлогi i без); над сабой (з адскокам ад падлогi i без).
Падача нiжняя прамая: у сцяну; у пары; праз сетку у 3 - 6 метрах ад яе, паступова павялiчваючы адлегласць.
Рухавыя гульнi i эстафеты: "Паспей злавiць", "Каго назвалi - той ловiць", "Хто далей", "Хто самы трапны", "Мяч таму, хто водзiць", эстафеты з перадачай мяча над сабой, на месцы i ў час руху, з перадачамi мяча адзiн другому, у калоне i iншыя.
 
Футбол
 
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў пры занятках футболам. Месцы для заняткаў футболам, спартыўнае абсталяванне i iнвентар для заняткаў футболам. Адзенне i абутак футбалiста. Уплыў заняткаў футболам на фiзiчнае развiццё чалавека. Лепшыя футбалiсты Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
 
Практычны матэрыял
Хадзьба, хадзьба са змяненнем хуткасцi i напрамку руху. Бег звычайны, з паскарэннем, прыстаўным крокам, спiнай наперад. Спыненне скачком, выпадам. Скачкi з адштурхоўваннем адной, дзвюма нагамi. Рухавыя гульнi: "Пятнашкi крокам", "Два Марозы", "Пустое месца", "Воўк у рове".
Удары па мячы нагой. Пастаношка апорнай нагi пры ўдары. Удар па нерухомым мячя сярэдзiнай пад'ёма, унутранай часткай стапы. Удар па мячы, якi коцiцца, унутранай часткай стапы. Удар наском з трапляннем у вароты. Жанглiраванне мячом.
Спыненне мяча. Спыненне мяча падэшвай. Спыненне мяча ўнутранай часткай стапы. Спыненне мяча, якi коцiцца, правай i левай нагой. Спыненне нагой мяча, якi ляцiць.
Вядзенне мяча. Вядзенне мяча адной нагой па прамой, "змейкай", "васьмёркай". Вядзенне мяча папераменна правай i левай нагамi па прамой, "змейкай", "васьмёркай". Вядзенне мяча знешняй часткай пад'ёма. Вядзенне мяча сярэдняй часткай пад'ёма. Вядзенне адначасова двух мячоў.
Перадача мяча. Перадача мяча правай i левай нагамi.
Гульня варатара. Лоўля i адбiванне мяча рукамi стоячы на месцы i ў час руху, лоўля мяча рукамi, падаючы. Увядзенне мяча ў гульню кiдком адной рукой, ударам нагой па нерухомым мячы i пасля накiдвання.
Рухавыя гульнi: "Лавi мяч", "Трапны снайпер", "Паляўнiчыя i качкi", "Даганi мяч", "Мяч таму, хто водзiць", "Салкi", "Хто хутчэй" i iншыя.
Гульнi i эстафеты: з вядзеннем мяча, з вядзеннем двух мячоў, з абводкай стоек, з прыёмамi спыненнем мяча, з ударамi па варотах, гульнi ў "лабiрынт" (з мячом i без мяча), гульнi на зблiжэнне з супернiкам i iншыя. Вучэбная гульня ў футбол па спрошчаных правiлах 2 х 2; 3 х 3; 4 х 4 на невялiкiх пляцоўках 15 - 20 х 25 - 30 м з невялiкiмi варотамi.
 
Хакей (I - II класы)
Правiлы паводзiн на лядовай пляцоўцы. Спартыўная форма для заняткаў на спартыўнай пляцоўцы i хакейная экiпiроўка для заняткаў на лядовай пляцоўцы. Гiсторыя ўзнiкнення хакею з шайбай, асновы правiл гульнi ў хакей.
Тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках па-за лядовай пляцоўкай. Перамяшчэнне на каньках па гумавай дарожцы тварам i спiной наперад, бокам, на насках, на пятках, з пяткi на насок, на знешнiх i ўнутраных рэбрах, пятка да пяткi, насок да наска. Перанясенне вагi з нагi на нагу на месцы (выпады).
Асноўная стойка на месцы, глыбокi прысед, прысяданнi, прысяданне на знешнiх рэбрах, стойка на адной назе на месцы, на насках, на пятках, з пяткi на насок i iншыя.
Бег кароткiмi ўдарнымi крокамi. Бег шырокiмi слiзготнымi крокамi.
Навучанне прыёмам самастрахоўкi i хакейнай акрабатыкi (падзеннi i ўставаннi).
Асноўныя спосабы хвата клюшкi. Спосабы вядзення шайбы.
 
Тэхнiчныя прыёмы перамяшчэння на каньках на лёдзе
Стойка хакеiста, прысяданнi, павароты, хадзьба i пераступаннi.
Слiзганне з глыбокiмi прысяданнямi на дзвюх нагах тварам i спiной наперад. Слiзганне ў асноўнай стойцы тварам i спiной наперад. Слiзганне на адным каньку тварам i спiной наперад. Слiзганне на дзвюх нагах з перамяшчэннем вагi з нагi на нагу тварам i спiной наперад. Слiзганне на дзвюх нагах, не адрываючы канькоў ад лёду тварам i спiной наперад. Слiзганне на адной назе з адштурхоўваннем другой ("самакат"). Слiзганне на дзвюх нагах з папераменным адштурхоўваннем левай i правай нагой ("самакат").
Адштурхоўванне ўнутранымi рэбрамi па прамой i па вiражы (с-штуршкi) тварам i спiной наперад. Адштурхоўванне для руху спiной наперед (с-адштурхоўванне). Спалучэнне адштурхоўвання знешнiмi i ўнутранымi рэбрамi канькоў па прамой i па вiражы (с-штуршкi) тварам i спiной наперад.
Слiзганне па дузе (паварот) i па крузе на адной назе на ўнутраным /знешнiм рабры ляза канька тварам i спiной наперад. Слiзганне па дузе (паварот) i па крузе на дзвюх нагах (пракатам) тварам i спiной наперад. Слiзганне па дузе (паварот) i па крузе на дзвюх нагах "караблiкам". Слiзганне з выпадамi, глыбокiмi прысяданнямi на адной i дзвюх нагах, папераменныя апусканнi на адно i два каленi тварам i спiной наперад.
Уставанне ў асноўную стойку з розных становiшчаў (з каленяў, са становiшча лежучы на жываце, на спiне).
Навучанне прыёмам самастрахоўкi i хакейнай акрабатыкi (падзеннi, кулькi, перавароты).
Старт з месца тварам (V-падобны) з наступным разгонам. Бег шырокiм слiзготным крокам. Бег па дузе i па крузе перакрыжаванымi крокамi тварам i спiной наперад. Бег са змяненнем накiрунку перакрыжаванымi крокамi (перабежкай) тварам i спiной наперад. Пiвот: пераход ад руху тварам наперад да руху спiной наперад па прамой.
Тармажэнне адной нагой без паварота тулава - "паўплугам" тварам i спiной наперад. Тармажэнне дзвюма нагамi без паварота тулава "плугам" тварам i спiной наперад. Тармажэнне з паваротам тулава на 90 градусаў на адной i дзвюх нагах тварам i спiной наперад.
Асноўныя спосабы хвата клюшкi. Вядзенне шайбы канькамi. Вядзенне шайбы клюшкай: не адрываючы крук ад шайбы, штуршком (клюшка наперадзе), з пераносам клюшкi праз шайбу (кароткае). Замятаючы кiдок (са зручнага боку). Перадачы пакiданнем i кiдком. Прыём i спыненне каньком, клюшкай. Абводка кароткая. Адбiранне клюшкай (выбiванне).
 
Тэхнiчныя прыёмы гульнi варатара
Стойкi: асноўная стойка, сплiт. Перамяшчэнне на каньках: слiзганне на двух каньках з папераменным адштурхоўваннем, слiзганне на двух каньках, не адрываючы лязо ад лёду, спiной наперад, папярэчнае пераступанне (прыстаўны крок), папярэчнае слiзганне (т-падобнае адштурхоўванне), тармажэнне "паўплугам". Гульня ў варотах: перамяшчэннi ад штангi да штангi (т-падобны, прыстаўны). Тэхнiка лоўлi i адбiвання шайбы (сплiт, статычная пазiцыя): лоўля шайбы лавушкай, адбiванне шайбы блiнам, адбiванне шайбы клюшкай, прыцiсканне шайбы да лёду.
Гульнi i гульнявыя заданнi з перамяшчэннем на каньках: "Машынкi", "Дзядуля Мароз", "Фiгура замры", "Паўтары за трэнерам", "Выбiвалы", "Скачкi i пераступаннi", "Паравозiк", "Касмiчная атака", "Паласа перашкод", "Сапёры", "Збор прадметаў", "Рыбакi i рыбкi", "Боўлiнг", "Перадача клюшкi", "Уборка", "Хакей рознымi прадметамi замест шайбы". Гульня ў хакей на 1/3, 1/4, 1/6 частках пляцоўкi ў фармаце: 2 х 2, 3 х 3, 4 х 4.
 
ГЛАВА 7
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў V КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы фiзкультурных ведаў (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн у месцах заняткаў фiзiчнай культурай i спортам, падчас удзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах.
Гiгiенiчныя веды. Уплыў заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi на стан здароўя i фiзiчнае развiццё вучняў. Iндывiдуальныя паказчыкi фiзiчнага развiцця вучня (маса цела, акружнасць грудной клеткi, рост).
Здаровы лад жыцця. Змест здаровага ладу жыцця. Заняткi фiзiчнымi практыкаваннямi i самакантроль - абавязковыя ўмовы здаровага ладу жыцця. Уплыў шкодных звычак на здароўе, фiзiчнае развiццё, рухальныя здольнасцi вучняў.
Правiлы самастойных заняткаў. Найпрасцейшыя правiлы рэгулявання фiзiчнай нагрузкi пры самастойных занятках. Правiлы правядзення не менш трох рухавых гульняў.
Самакантроль. Паняцце самакантролю пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў. Правiлы вымярэння масы цела, росту, ЧСС, частаты дыхання (далей - ЧД). Норма масы для свайго росту.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Легенды i рэальнасць Алiмпii. Алiмпiйскiя iдэалы. Алiмпiйскiя гульнi - вялiкае свята старажытнасцi.
Дзяржаўны фiзкультурна-аздараўленчы комплекс Рэспублiкi Беларусь i яго ўплыў на сiстэму фiзiчнага выхавання вучняў.
 
Асновы вiдаў спорту (42 гадзiны)
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба звычайная са змяненнем даўжынi, частаты крокаў, скандынаўская. Хадзьба 1500, 2000 м.
Бег. Бег са змяненнем скорасцi i напрамку руху, дробны бег на месцы i ў руху, з высокiм падыманнем бядра на месцы i ў руху, скрыжаваным крокам; тэхнiка выканання высокага старту, стартавага разбегу, бег па прамой; бег 30, 60 м з высокага старту, чаўночны бег 4 х 9 м, 6-мiнутны бег, бег 1000 м.
Скачкi. Скачкi з месца ўверх штуршком адной i дзвюма нагамi з даставаннем падвешаных прадметаў, з нагi на нагу ў кроку, з паваротам на 90, 180 градусаў, цераз кароткую скакалку на зададзеную колькасць. Скачкi ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" з кароткага разбегу на вынiк, у вышыню спосабам "пераступанне" з кароткага разбегу (3 - 5 крокаў) на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча з месца на зададзеную адлегласць i далёкасць; у гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 6 - 8 м. Кiданне мяча 150 г з двух-трох крокаў. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання i колькасць паўтораў.
 
Тэма 2. Гiмнастыка, акрабатыка (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Пастраенне ў калону, шарэнгу, круг; павароты на месцы пераступаннем i скачком; перастраенне з адной шарэнгi ў дзве, тры, чатыры i наадварот.
Комплексы практыкаванняў для фармiравання правiльнай паставы: хадзьба з прадметам на галаве па спартыўнай зале, па гiмнастычнай лаўцы, па рэйцы перавернутай гiмнастычнай лаўкi; хадзьба, выпады i прысяданнi з гiмнастычнай палкай у руках, за спiнай, за галавой. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi з 5 - 6 практыкаванняў (па адным комплексе ў кожнай чвэрцi).
Апорныя скачкi. Ускок ва ўпор прысеўшы i саскок прагiнаючыся з гiмнастычнага казла вышынёй 80 см у шырыню (хлопчыкi, дзяўчынкi).
Практыкаваннi ў раўнавазе. Перамяшчэнне прыстаўнымi крокамi; пераменным крокам з правай i левай нагi, па нiзкаму гiмнастычнаму бервяну, павароты на насках, прысяданне на дзвюх нагах з нахiлам тулава ўперад, рукi назад-унiз; скачкi на адной i дзвюх нагах на месцы. Камбiнацыя з вывучаных практыкаванняў.
Вiсы. На сагнутых руках; падцягванне ў вiсе (хлопчыкi), падцягванне ў вiсе на нiзкай перакладзiне (дзяўчынкi); падыманне сагнутых у каленях ног да грудзей у вiсе на гiмнастычнай сценцы або перакладзiне; размахванне выгiнамi ў вiсе на перакладзiне (хлопчыкi), у вiсе на верхняй жэрдцы рознавысокiх брусоў (дзяўчынкi).
Упоры. Наскокванне ва ўпор на нiзкую перакладзiну (хлопчыкi); наскокванне ва ўпор на нiжнюю жэрдку рознавысокiх брусоў (дзяўчынкi); упор прагнуўшыся на нiзкай перакладзiне (хлопчыкi) i на нiжняй жэрдкi (дзяўчынкi); з вiсу стоячы з сагнутымi рукамi махам адной i штуршком другой нагi пераварот ва ўпор на нiжнюю жэрдку рознавысокiх брусоў (дзяўчынкi), на нiзкую перакладзiну (хлопчыкi); згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы на падлозе.
Лажанне па канаце з дапамогай ног у тры прыёмы.
Акрабатычныя практыкаваннi. Кулёк уперад, назад, два кулькi ўперад разам; стойка на лапатках з сагнутымi i прамымi нагамi; паўшпагат i шпагат з апорай на рукi; мост нахiлам назад з дапамогай (дзяўчынкi); камбiнацыя з вывучаных практыкаванняў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць наскокванняў i саскокванняў з гiмнастычнай лаўкi;
неабходна выключыць практыкаванне "мост нахiлам назад з дапамогай".
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Падрыхтоўка лыжнага iнвентару да заняткаў. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым ходам; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару наўскасяк ступаючым крокам, слiзготным крокам, "лесвiчкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем. Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi 1 км.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы правядзення спартыўнай гульнi.
Баскетбол. Стойка гульца, перамяшчэнне, спыненне скачком; перадача i лоўля мяча дзвюма рукамi ад грудзей стоячы на месцы i ў руху; вядзенне мяча правай i левай рукой; кiдок мяча па кольцы адной рукой з месца. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах спартыўнай гульнi.
Валейбол. Стойка гульца, перамяшчэнне; прыём i перадача мяча знiзу дзвюма рукамi; нiжняя прамая падача. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах спартыўнай гульнi.
Гандбол. Стойка гульца, перамяшчэнне, вядзенне мяча; лоўля мяча дзвюма рукамi i перадача адной i дзвюма рукамi на месцы; кiдок па варотах адной рукой зверху. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах спартыўнай гульнi.
Футбол. Вядзенне мяча ўнутранай i знешняй часткай пад'ёму са змяненнем скорасцi i напрамку; перадачы мяча ў квадратах, у парах з перамяшчэннем; удары па нерухомым мячы, якi коцiцца, унутраным бокам ступнi i пярэдняй часткай пад'ёму; спыненне мяча, якi коцiцца. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах спартыўнай гульнi.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
 
Ведаць i разумець:
змест здаровага ладу жыцця;
адмоўнае ўздзеянне шкодных звычак на развiццё арганiзма;
станоўчае ўздзеянне рухальнай актыўнасцi на арганiзм чалавека;
правiлы вымярэння масы цела, росту, ЧСС, ЧД;
крытэрыi фiзiчнага развiцця i ўзроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi;
правiлы рэгулявання фiзiчнай нагрузкi;
асноўныя каштоўнасцi алiмпiзму;
значэнне алiмпiйскiх iдэалаў для фiзiчнага i духоўнага самаўдасканалення.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках i ў раздзявальнях;
крытэрыi адзнакi велiчынi фiзiчнай нагрузкi.
 
Выконваць:
нiзкi i высокi старты;
бег на кароткiя дыстанцыi;
скачок з кароткага разбегу ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi";
скачок у вышыню спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г з месца;
практыкаваннi для развiцця агульнай трываласцi;
страявыя практыкаваннi;
камбiнацыю з вывучаных практыкаванняў у раўнавазе;
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
практыкаваннi на нiзкай i высокай перакладзiнах;
практыкаваннi на рознавысокiх брусах;
лажанне па канаце;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для вызначэння ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi (таблiца 5);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных i рухавых гульнях;
лыжных прагулак з выкарыстаннем вывучаных лыжных хадоў;
выканання агульнаразвiццёвых гiмнастычных практыкаванняў з прадметамi i без прадметаў;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку ў тэстах i кантрольных практыкаваннях (таблiца 6).
 
Таблiца 5
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў V класа
 
Тэсты	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	5,3	5,5	5,6	5,7	5,9	6,1	6,4	6,7	7,0	7,2 i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	10,1	10,3	10,5	10,7	10,9	11,3	11,7	12,1	12,5	12,9 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	92	86	79	70	60	48	40	32	20	14 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	179	174	170	165	160	151	143	133	123	114 i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	530	510	500	470	445	415	400	390	380	360 i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	5	4	3	2	1	-	-	-	-	-	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	22	19	15	13	12	9	7	6	4	2 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	8	6	5	3	1	-3	-7	-11	-14	-18 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	10	8	5	3	2	-3	-6	-9	-11	-12 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с), 
або	4,16	4,28	4,41	4,53	5,06	5,31	5,56	6,21	6,46	7,11 i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с), 
або	14,20	14,35	15,05	15,50	16,30	17,10	17,45	18,30	19,40	21,00 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1255	1220	1180	1150	1125	1100	1030	1000	950	930 i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	5,6	5,7	5,8	5,9	6,0	6,2	6,4	6,7	6,9	7,1 i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	10,4	10,7	10,9	11,1	11,3	11,8	12,3	12,7	13,2	13,6 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	124	115	104	95	83	75	68	60	57	52 i больш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	167	162	157	153	148	138	129	120	110	100 i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	370	350	315	300	290	260	240	205	190	175 i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	47	45	43	41	39	35	31	27	23	19 i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	33	30	26	22	20	16	12	9	5	1	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	12	11	9	8	6	3	0	-4	-7	-10 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	14	12	10	9	7	4	1	-1	-3	-4 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,55	5,10	5,20	5,33	5,46	6,12	6,39	7,05	7,31	7,58 i больш	
хадзьба 1500 м (мiн, с),
або	11,45	12,00	12,30	12,50	13,10	13,25	13,55	14,40	15,00	15,45 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1250	1210	1140	1080	1025	990	950	910	880	845 i менш	
 
Таблiца 6
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў V класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
Хлопчыкi	
Бег 60 м (с)	9,8	10,0	10,2	10,4	10,6	10,8	11,0	11,2	11,4	11,5 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	353	340	326	313	300	286	273	260	247	246 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	110	105	-	-	100	95	90	85	80	75 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	37	34	31	29	27	24	22	20	18	17 i менш	
Лажанне па канаце з дапамогай ног (м)	5	-	4,5	-	4	3,5	-	3	2	1,5 i менш	
Бег на лыжах 1 км (мiн, с)	6,20	6,30	6,40	6,50	7,00	7,14	7,27	7,40	7,53	7,54 i больш	
Плаванне без улiку часу (м)	50	-	-	-	25	-	-	12	-	10 i менш	
Крос 1500 м (мiн, с)	8,37	8,50	9,04	9,17	9,30	9,40	9,50	10,00	10,10	10,11 i больш	
Дзяўчынкi	
Бег 60 м (с)	10,2	10,4	10,5	10,6	10,8	11,0	11,2	11,4	11,6	11,7 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	314	300	286	273	260	246	233	220	207	206 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	100	95	-	-	90	85	-	80	75	70 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	22	21	19	18	17	16	15	14	13	12 i менш	
Падцягванне на нiзкай перакладзiне (разоў)	17	15	13	11	10	9	-	8	7	6 i менш	
Лажанне па канаце з дапамогай ног (м)	5	4,5	4	-	3	-	-	2	-	1 i менш	
Бег на лыжах 1 км (мiн, с)	6,50	7,00	7,10	7,20	7,30	7,43	7,57	8,10	8,23	8,24 i больш	
Плаванне без улiку часу (м)	50	-	-	-	25	-	-	12	-	10 i менш	
Крос 1500 м (мiн, с)	8,46	9,00	9,14	9,27	9,40	9,57	10,14	10,30	10,46	10,47 i больш	
 
ГЛАВА 8
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў VI КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы фiзкультурных ведаў (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў на вучэбных занятках. Правiлы бяспечных паводзiн падчас удзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах. Правiлы аказання першай дапамогi пацярпеламу.
Гiгiенiчныя веды. Уплыў фiзкультурных i спартыўных заняткаў на стан здароўя i разумовую працаздольнасць. Паняцце i значэнне загартоўвання для здароўя вучняў.
Здаровы лад жыцця. Месца фiзiчных практыкаванняў у рэжыме дня шасцiкласнiка ў розныя перыяды года.
Правiлы самастойных заняткаў. Правiлы дыхання пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў. Правiлы дзвюх са спартыўных гульняў, вывучаемых на ўроках.
Самакантроль. Норма вагi i акружнасцi грудной клеткi для свайго росту. Аптымальныя паказчыкi ЧСС i ЧД у стане спакою i пасля фiзiчнай нагрузкi.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Першыя Алiмпiйскiя гульнi ў Афiнах у 1896 годзе. Першыя зiмовыя Алiмпiйскiя гульнi (1924).
Роля i месца Дзяржаўнага фiзкультурна-аздараўленчага комплексу Рэспублiкi Беларусь у сiстэме фiзiчнага выхавання вучняў.
 
Асновы вiдаў спорту (42 гадзiны)
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба звычайная са змяненнем даўжынi, частаты крокаў i з розным становiшчам рук, па лiнiях i разметкам; скандынаўская хадзьба. Хадзьба 1500, 2000 м.
Бег. Паўторны бег з паскарэннем на 20 - 30 м, бег па iнэрцыi пасля паскарэння. Старт з апорай на адну руку. Нiзкi старт, стартавы разбег. Раўнамерны бег на сярэднiя дыстанцыi. Бег 30, 60 м на скорасць, чаўночны бег 4 х 9 м, 6-мiнутны бег, бег 1000 м.
Скачкi. Скачкi з месца ўверх штуршком дзвюма нагамi з падцягваннем каленяў без прасоўвання ўперад, з прасоўваннем уперад; на месцы на адной назе з падцягваннем каленяў без прасоўвання ўперад, з прасоўваннем уперад (3-5-7 скачкоў). Скачок з разбегу ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" на вынiк, у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне" на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча з кроку ў гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 8 - 10 м. Кiданне мяча 150 г з трох крокаў разбегу на зададзеную адлегласць, на далёкасць па калiдоры 10 м. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) уверх i лоўля (пасля двух-трох воплескаў рукамi). Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання.
 
Тэма 2. Гiмнастыка, акрабатыка (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстаннем спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Перастраенне з адной шарэнгi ў чатыры разлiкам 9, 6, 3 на месцы; перастраенне ў руху з калоны па адным у калону па два, тры, чатыры паваротам у руху.
Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы. Хадзьба з прадметам на галаве па спартыўнай зале, па лаўцы, па рэйцы перавернутай гiмнастычнай лаўкi, з гiмнастычнай палкай за спiнай, за галавой. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi з 6 - 8 практыкаванняў (па адным комплексе ў кожнай чвэрцi).
Апорныя скачкi. Скачок ногi паасобку цераз гiмнастычнага казла вышынёй 100 см у шырыню.
Практыкаваннi на гiмнастычным бервяне (дзяўчынкi). Перамяшчэнне на насках уперад, назад, прыстаўным крокам улева i ўправа (нiзкая апора); пачарговыя скачкi на адной i дзвюх нагах з нязначным прасоўваннем уперад; са стойкi падоўжна прыняць становiшча ўпора прысеўшы на адной назе, другая ўперад убок; са стойкi ўпоперак апусканне ў сед на бядро; са стойкi правая (левая) нага спераду павароты на 90 i 180 градусаў; камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Вiсы. Вiс на сагнутых руках з падыманнем i апусканнем сагнутых у каленях ног; падцягванне на перакладзiне ў вiсе (хлопчыкi), у вiсе лежачы (дзяўчынкi); у вiсе на прамых руках падцягванне сагнутых у каленях ног з наступным iх выраўноўваннем i павольным апусканнем; у вiсе на перакладзiне размахванне выгiнамi (хлопчыкi); на нiзкай перакладзiне вiс сагнуўшыся, вiс прагнуўшыся.
Упоры. Упор на нiзкай перакладзiне з вiсу стоячы на сагнутых руках махам адной i штуршком другой нагой пераварот ва ўпор, упор прагнуўшыся, саскок з паваротам налева (направа) (хлопчыкi); з вiсу стоячы на сагнутых руках махам адной i штуршком другой нагой пераварот ва ўпор на нiжнюю жэрдку рознавысокiх брусоў, упор прагнуўшыся, саскок з паваротам налева (направа) (дзяўчынкi); хадзьба на руках ва ўпоры на нiзкiх паралельных брусах (хлопчыкi); ва ўпоры на паралельных брусах падцягванне сагнутых у каленях ног да грудзей з наступным выраўноўваннем i апусканнем (хлопчыкi).
Лажанне па канаце з дапамогай ног у тры прыёмы.
Акрабатычныя практыкаваннi: са стойкi на каленях перакат уперад прагнуўшыся; два-тры кулькi ўперад разам; кулёк назад у паўшпагат (дзяўчынкi), кулёк назад ва ўпор стоячы ногi паасобку (хлопчыкi); штуршком дзвюма нагамi з упору прысеўшы стойка на галаве з сагнутымi нагамi (хлопчыкi); мост нахiлам назад з дапамогай (дзяўчынкi); стойка на лапатках (дзяўчынкi); камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў гiмнастычных практыкаванняў.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна выключыць практыкаванне "кулёк штуршком дзвюма нагамi з упору прысеўшы", "стойка на галаве з сагнутымi нагамi", "мост нахiлам назад з дапамогай", апорныя скачкi.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Патрабаваннi да лыжнага iнвентару. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым ходам; чаргаванне хадоў класiчнага стылю; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару "лесвiчкай", "елачкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем i ў руху "плугам". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi ад 1 да 2 км.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на занятках па спартыўных гульнях. Патрабаваннi да спартыўнага iнвентару i абсталявання.
Баскетбол. Стойкi, перамяшчэннi ў стойцы; спыненне крокам i скачком; перадача мяча ад пляча ў руху; вядзенне мяча са змяненнем напрамку i скорасцi, абвядзенне перашкод; кiдкi мяча з месца, у скачку штуршком дзвюма нагамi. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Валейбол. Стойка гульца, перамяшчэннi прыстаўнымi крокамi ўправа, улева, уперад, назад; прыём мяча знiзу дзвюма рукамi на месцы i пасля перамяшчэння ўперад, перадача мяча знiзу дзвюма рукамi; нiжняя прамая падача з крокам уперад. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах гульнi.
Гандбол. Стойка гульца, перамяшчэнне; вядзенне мяча з нiзкiм адскокам; перадача мяча ў руху рознымi спосабамi; лоўля мяча, якi коцiцца; кiдкi мяча зверху; персанальная абарона. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Футбол. Вядзенне мяча ўнутранай i знешняй часткай пад'ёму са змяненнем скорасцi i напрамку; перадачы мяча ў квадратах, у парах з перамяшчэннем; удар па мячы, якi коцiцца, унутранай часткай пад'ёму, па нерухомым мячы знешняй часткай пад'ёму; укiдванне мяча з-за бакавой лiнii; жанглiраванне мячом. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах гульнi.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Ведаць i разумець:
уплыў фiзкультурных i спартыўных заняткаў на стан здароўя i разумовую працаздольнасць;
значэнне загартоўвання для здароўя чалавека;
паняцце "аптымальныя паказчыкi ЧСС i ЧД";
гiсторыю першых Алiмпiйскiх гульняў сучаснасцi;
роля i месца Дзяржаўнага фiзкультурна-аздараўленчага комплексу Рэспублiкi Беларусь у сiстэме фiзiчнага выхавання вучняў.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных i самастойных занятках фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы бяспечных паводзiн падчас удзелу ў фiзкультурна-аздараўленчых i спартыўна-масавых мерапрыемствах;
правiлы дыхання пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў;
iндывiдуальны рухальны рэжым вучэбнага i выхаднога дня;
правiлы вывучаных спартыўных i рухавых гульняў.
 
Выконваць:
нiзкi старт;
бег на кароткiя дыстанцыi;
скачок з разбегу ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi";
скачок у вышыню спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г з трох крокаў разбегу на далёкасць па калiдоры 10 м;
страявыя практыкаваннi;
камбiнацыю з вывучаных практыкаванняў у раўнавазе;
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
практыкаваннi на нiзкай i высокай перакладзiнах;
практыкаваннi на рознавысокiх брусах;
лажанне па канаце;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
апорны скачок цераз гiмнастычнага казла;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для вызначэння ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi (таблiца 7);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
аказання першай дапамогi пры розных траўмах;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных i рухавых гульнях;
выканання агульнаразвiццёвых практыкаванняў з прадметамi i без прадметаў;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку ў тэстах i кантрольных практыкаваннях (таблiца 8).
 
Таблiца 7
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў VI класа
 
Тэсты	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	5,2	5,3	5,4	5,5	5,6	5,8	6,0	6,2	6,4	6,6 i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	9,6	9,8	10	10,2	10,4	10,8	11,2	11,6	12,0	12,3 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	96	90	82	77	74	65	53	44	32	26 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см) або	189	184	179	174	169	160	150	140	130	120 i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	555	530	510	500	490	470	445	420	405	390 i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	6	5	4	3	2	1	-	-	-	-	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	28	26	22	20	17	14	11	7	4	2 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	9	7	5	3	2	-2	-5	-9	-12	-16 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	10	8	6	4	2	-3	-5	-8	-10	-11 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,10	4,20	4,32	4,45	4,57	5,22	5,46	6,11	6,36	7,00 i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с),
або	14,35	15,00	15,40	16,25	17,00	17,45	18,10	19,00	20,00	20,30 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1320	1290	1250	1200	1190	1140	1100	1030	1000	990 i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	5,3	5,4	5,6	5,7	5,8	6,0	6,3	6,5	6,8	7,0 i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	10,3	10,5	10,7	10,9	11,1	11,5	11,9	12,3	12,7	13,1 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	132	125	115	108	102	91	80	72	64	57 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	174	169	165	160	156	146	137	128	119	110 i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	400	380	360	340	325	300	290	260	240	215 i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	50	48	46	43	41	37	32	28	23	19 i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	31	28	25	23	21	18	15	11	8	6 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	15	13	11	10	8	4	1	-3	-6	-10 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	14	12	11	10	8	5	3	1	0	-2 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,47	5,00	5,14	5,27	5,41	6,10	6,34	7,00	7,28	7,55 i больш	
хадзьба 1500 м (мiн, с),
або	12,00	12,45	13,10	13,50	14,00	14,25	14,55	15,15	15,50	16,00 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1240	1200	1130	1110	1095	1055	1000	960	925	890 i менш	
 
Таблiца 8
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў VI класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
Хлопчыкi	
Бег 60 м (с)	9,7	9,9	10,1	10,3	10,5	10,7	10,9	11,2	11,4	11,5 i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	7,30	7,36	7,42	7,49	7,56	8,03	8,10	8,17	8,23	8,24 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	362	350	338	327	315	298	282	265	249	248 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	115	110	105	-	100	95	90	85	80	75 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	37	35	33	30	28	25	22	20	18	17 i менш	
Бег на лыжах 1,5 км (мiн, с)	10,00	10,15	10,28	10,42	10,55	11,04	11,12	11,20	11,28	11,29 i больш	
Плаванне 25 м (мiн, с); 
50, 25 м - без улiку часу	1,00	50 м	-	-	25 м	-	-	12 м	-	10 м i менш	
Крос 1500 м (мiн, с)	8,14	8,25	8,37	8,49	9,00	9,09	9,17	9,25	9,30	9,31 i больш	
Дзяўчынкi	
Бег 60 м (с)	10,2	10,4	10,5	10,6	10,7	10,9	11,1	11,3	11,5	11,6 i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	7,35	7,45	8,00	8,10	8,15	8,20	8,30	8,40	8,50	8,51 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	317	305	293	282	270	255	240	225	211	210 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	105	100	95	-	90	85	-	80	75	70 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	24	22	20	19	18	17	16	15	14	13 i менш	
Падцягванне на нiзкай перакладзiне (разоў)	17	16	15	13	12	11	9	8	7	6 i менш	
Бег на лыжах 1,5 км (мiн, с)	10,35	10,45	10,55	11,05	11,15	11,27	11,39	11,50	12,02	12,03 i больш	
Плаванне 25 м (мiн, с); 
50, 25 м - без улiку часу	1,10	50 м	 	 	25 м	 	 	12 м	 	10 м i менш	
Крос 1500 м (мiн, с)	8,28	8,40	8,52	9,04	9,15	9,34	9,52	10,10	10,28	10,29 i больш	
 
ГЛАВА 9
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў VII КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы фiзкультурных ведаў (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў на вучэбных занятках. Папярэджванне магчымага траўматызму падчас самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi на фiзкультурна-спартыўных збудаваннях. Правiлы аказання першай дапамогi пацярпеламу.
Гiгiенiчныя веды. Загартоўванне паветранымi i воднымi працэдурамi ў розныя перыяды года. Асабiстая гiгiена вучня на фiзкультурных i спартыўных занятках.
Здаровы лад жыцця. Структурныя кампаненты здаровага ладу жыцця. Рухальны рэжым дня вучня сёмага класа. Паняцце i ўплыў агульнай фiзiчнай падрыхтоўкi на фiзiчную i разумовую працаздольнасць вучня.
Правiлы самастойных заняткаў. Паняцце i задачы фiзiчнай падрыхтоўкi. Паняцце вучэбнага задання.
Самакантроль. Паняцце папярэдняга i этапнага самакантролю ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi. Суб'ектыўныя i аб'ектыўныя паказчыкi самакантролю. Самаацэнка ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Дэбют беларускiх алiмпiйцаў у Хельсiнкi (1952). Беларускiя спартсмены на Алiмпiйскiх гульнях з 1956 г. па цяперашнi час.
Дзяржаўны фiзкультурна-аздараўленчы комплекс Рэспублiкi Беларусь - аснова сiстэмы фiзiчнага выхавання падрастаючага пакалення.
 
Асновы вiдаў спорту (40 гадзiн)
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба аздараўленчая. Хадзьба з перакатам з пяткi на насок; высока падымаючы бядро з розным становiшчам рук з прадметамi i без прадметаў; скандынаўская хадзьба. Хадзьба 1500, 2000 м.
Бег. Высокi старт з апорай на адну руку, нiзкi старт, стартавы разбег; бег з пераменнай скорасцю: 20 м павольна, 20 м хутка, 20 м з максiмальнай скорасцю; паўторны бег з максiмальнай скорасцю; эстафетны бег па прамой, чаўночны бег 4 х 9 м, 6-мiнутны бег, бег 1000 м.
Скачкi. Скачкi: трайны, пяцярны з месца, з нагi на нагу з прасоўваннем уперад. Скачкi цераз кароткую скакалку на максiмальную колькасць за 20 - 30 с. Скачкi з двух-трох крокаў разбегу з дакрананнем рукой i нагой да падвешанага мяча. Скачок з разбегу ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" на вынiк, у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне" на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча з кроку ў гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 10 - 12 м. Кiданне мяча 150 г з чатырох крокаў разбегу па калiдоры 10 м на зададзеную адлегласць i далёкасць. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю, эстафетны бег.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання.
 
Тэма 2. Гiмнастыка, акрабатыка (12 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Падрыхтоўка месцаў заняткаў.
Страявыя практыкаваннi. Пастраенне ў адну i дзве шарэнгi, калоны, два кругi; павароты на 45 градусаў; перастраенне ўступам з адной шарэнгi ў тры, чатыры.
Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы. Хадзьба на насках з гiмнастычнай палкай за спiнай, над галавой, на насках прыстаўнымi крокамi з паваротамi i прысяданнямi, па гiмнастычнай лаўцы. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi з 8 - 10 практыкаванняў (па адным комплексе ў кожнай чвэрцi).
Апорныя скачкi. Скачкi ногi паасобку цераз гiмнастычнага казла вышынёй 110 см у даўжыню (хлопчыкi), у шырыню (дзяўчынкi).
Практыкаваннi на гiмнастычным бервяне (дзяўчынкi). Перамяшчэнне на насках скарочанымi i прыстаўнымi крокамi; спалучэнне скачкоў на адной i дзвюх нагах на месцы, з нязначным прасоўваннем уперад: скачок на левую, правая назад, скачок на правую, левая ўперад, скачок на левую, правая назад; скачкi з прасоўваннем уперад: махам правай скачок на дзве нагi, на правую, левая назад, на левую, правая назад; махам правай скачок на дзве нагi; павароты на 180 градусаў махам адной нагi назад, рукi праз бакi ўверх i ўнiз у бакi; саскок прагнуўшыся з паўпрыседу штуршком дзвюма нагамi з паваротам на 90 градусаў; камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Вiсы. Падцягванне ў вiсе на перакладзiне, са скачка (хлопчыкi), у вiсе лежачы (дзяўчынкi); размахванне выгiнамi ў вiсе на перакладзiне (хлопчыкi); у вiсе (на перакладзiне, гiмнастычнай сценцы, верхняй жэрдцы рознавысокiх брусоў) падыманне сагнутых у каленях ног з наступным iх выраўноўваннем i апусканнем.
Упоры (дзяўчынкi). З вiсу стоячы на сагнутых руках махам адной нагой i штуршком другой пераварот ва ўпор на руках на нiжнюю жэрдку рознавысокiх брусоў (з дапамогай), махам назад саскок з паваротам на 90 градусаў; з седу на правым (левым) бядры, трымаючыся правай (левай) рукой за верхнюю жэрдку рознавысокiх брусоў, левая (правая) рука ўбок, сед вуглом - трымаць; перахоплiванне левай (правай) рукой з паваротам направа (налева) за верхнюю жэрдку, апускаючы ногi, перахоплiванне правай (левай) рукой за нiжнюю жэрдку з паваротам направа саскок у стойку правым (левым) бокам да нiжняй жэрдкi рознавысокiх брусоў.
Пры адсутнасцi рознавысокiх брусоў (дзяўчынкi): на нiзкай перакладзiне з вiсу стоячы на сагнутых руках штуршком дзвюма нагамi пераварот ва ўпор на руках прагнуўшыся (з дапамогай), перамах левай (правай) нагой ва ўпор верхам; перахоплiванне левай (правай) рукой у захоп знiзу, перамах правай (левай) нагой з паваротам налева ў саскок.
Упоры (хлопчыкi). На нiзкай перакладзiне з вiсу стоячы на сагнутых руках штуршком дзвюма нагамi пераварот ва ўпор на руках прагнуўшыся, перамах левай (правай) нагой ва ўпор верхам; перахоплiванне левай (правай) рукой у захоп знiзу, перамах правай (левай) нагой з паваротам налева (направа) ва ўпор; з упору на нiзкай перакладзiне махам назад саскок з паваротам плячом назад на 90 градусаў; перамяшчэнне на брусах ва ўпоры з сагнутымi нагамi; размахванне ва ўпоры на нiзкiх паралельных брусах з развядзеннем ног на маху наперадзе (хлопчыкi); сед ногi паасобку на нiзкiх паралельных брусах, перахоплiванне левай (правай) рукой у захоп знiзу, перамах правай (левай) нагой з паваротам налева (направа) на 180 градусаў.
Лажанне па канаце з дапамогай ног у два прыёмы (хлопчыкi), у тры прыёмы (дзяўчынкi).
Акрабатычныя практыкаваннi. Штуршком дзвюма нагамi з упору прысеўшы стойка на галаве з сагнутымi нагамi i наступным выраўноўваннем ног (хлопчыкi); доўгi кулёк уперад; мост нахiлам назад самастойна i падыманне з моста з дапамогай (дзяўчынкi); стойка на лапатках (дзяўчынкi); камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату ў вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi: "мост нахiлам назад самастойна i падыманне з моста з дапамогай", стойкi на галаве i руках, апорныя скачкi.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах. Умовы захоўвання лыжнага iнвентару i абутку ў зiмовых i летнiх умовах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым, адначасовым аднакрокавым ходам; чаргаванне хадоў класiчнага стылю; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару "лесвiчкай", "елачкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем i ў руху "плугам". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi да 2 км.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць перамяшчэнне на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы спаборнiцтваў па спартыўных гульнях.
Баскетбол. Стойкi, перамяшчэннi ў стойцы; перадача мяча ад пляча ў руху, спыненне ў два крокi, выкананне двайнога кроку; вядзенне мяча са змяненнем напрамку i скорасцi, абвядзенне перашкод; вядзенне мяча без зрокавага кантролю, са змяненнем скорасцi i напрамку, вядзенне папераменна правай i левай рукой; кiдкi мяча ў руху пасля двайнога кроку; кiдкi мяча з месца па кольцы дзвюма рукамi ад грудзей; атакуючыя дзеяннi з перахоплiваннем мяча падчас вядзення. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Валейбол. Стойка гульца, перамяшчэннi прыстаўнымi крокамi ўправа, улева, уперад, назад; прыём мяча знiзу дзвюма рукамi пасля перамяшчэння ўперад, знiзу дзвюма рукамi пасля падачы; перадача мяча знiзу дзвюма рукамi над сабой i ў парах; перадачы мяча зверху дзвюма рукамi над сабой, у парах, цераз сетку; нiжняя прамая падача з крокам уперад. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Гандбол. Стойка гульца, перамяшчэнне; вядзенне са змяненнем скорасцi перамяшчэння; перадача мяча ад пляча сагнутай рукой, без замаху; лоўля мяча, якi коцiцца; кiдкi мяча зверху, знiзу; персанальная абарона; iндывiдуальныя дзеяннi ў абароне, нападзеннi. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Футбол. Вядзенне мяча ўнутранай i знешняй часткай пад'ёму са змяненнем скорасцi i напрамку; перадачы мяча ў квадратах, у парах з перамяшчэннем; удар па мячы, якi коцiцца, унутранай часткай пад'ёму, па нерухомым мячы знешняй часткай пад'ёму; укiдванне мяча з-за бакавой лiнii, спыненне грудзьмi. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Ведаць i разумець:
правiлы аказання першай дапамогi пацярпеламу;
правiлы загартоўвання паветранымi i воднымi працэдурамi;
уплыў фiзкультурных i спартыўных заняткаў на стан здароўя i разумовую працаздольнасць;
задачы фiзiчнай падрыхтоўкi;
суб'ектыўныя i аб'ектыўныя паказчыкi самакантролю;
гiсторыю выступлення беларускiх спартсменаў на Алiмпiйскiх гульнях.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных i самастойных занятках фiзiчнымi практыкаваннямi;
iндывiдуальны рухальны рэжым;
правiлы асабiстай i грамадскай гiгiены падчас заняткаў фiзiчнай культурай i спортам;
патрабаваннi да адзення, абутку, спартыўнага iнвентару i абсталявання;
спосабы вызначэння велiчынi фiзiчнай нагрузкi;
правiлы вывучаных спартыўных i рухавых гульняў.
 
Выконваць:
бег на кароткiя дыстанцыi з нiзкага i высокага стартаў;
скачок у даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" з кароткага i доўгага разбегу;
скачок у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г на далёкасць па калiдоры 10 м;
страявыя практыкаваннi;
камбiнацыю з вывучаных практыкаванняў у раўнавазе;
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
практыкаваннi на нiзкай i высокай перакладзiнах;
практыкаваннi на рознавысокiх брусах;
лажанне па канаце;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
апорны скачок цераз гiмнастычнага казла;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для вызначэння ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi (таблiца 9);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
аказання першай дапамогi пры розных траўмах;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных i рухавых гульнях;
выканання агульнаразвiццёвых практыкаванняў з прадметамi i без прадметаў;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку ў тэстах i кантрольных практыкаваннях (таблiца 10).
 
Таблiца 9
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў VII класа
 
Тэсты	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	4,9	5,0	5,1	5,2	5,3	5,5	5,8	6,0	6,2	6,4 i больш	
Чаўночны бег 4 x 9 м (с)
або	9,4	9,6	9,8	9,9	10,1	10,4	10,7	11,0	11,3	11,7 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	118	110	105	97	85	74	63	50	44	36 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см) або	206	201	195	190	185	174	164	153	143	132 i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	580	560	540	520	500	470	440	410	400	390 i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	7	6	5	4	3	2	1	-	-	-	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	30	28	25	23	21	17	14	12	10	5 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	11	9	8	6	5	1	-2	-5	-8	-11 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	10	9	7	5	4	2	0	-2	-4	-6 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	3,57	4,09	4,20	4,32	4,43	5,06	5,28	5,51	6,14	6,37 i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с),
або	14,40	15,00	15,50	16,30	17,15	18,00	18,50	19,30	20,20	21,00 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1310	1290	1240	1210	1195	1150	1110	1080	1050	1020 i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	5,2	5,3	5,4	5,5	5,6	5,8	6,0	6,2	6,4	6,6 i больш	
Чаўночны бег 4 x 9 м (с)
або	10,2	10,3	10,5	10,6	10,8	11,1	11,4	11,7	12,0	12,3 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	127	120	114	107	102	91	83	78	71	65 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см) або	183	178	174	169	164	155	146	137	128	119 i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	450	430	400	390	370	350	330	310	300	280 i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	51	49	47	45	43	40	36	32	29	25 i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	31	29	25	23	20	17	14	12	10	6 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	15	14	12	11	10	7	4	2	-1	-4 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	17	15	13	11	10	8	5	2	0	-1 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,37	4,48	4,59	5,09	5,20	5,41	6,02	6,23	6,44	7,06 i больш	
хадзьба 1500 м (мiн, с),
або	12,30	12,55	13,20	14,00	14,30	15,05	15,45	16,00	16,20	16,40 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1200	1180	1110	1090	1075	1030	980	940	900	880 i менш	
 
Таблiца 10
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў VII класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
Хлопчыкi	
Бег 60 м (с)	9,6	9,8	10,0	10,2	10,4	10,6	10,8	11,1	11,3	11,4 i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	7,00	7,10	7,20	7,30	7,35	7,45	7,50	8,00	8,05	8,06 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	370	360	350	340	330	310	290	270	250	249 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	115	110	-	-	105	100	95	90	85	80 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	38	36	34	31	29	26	23	21	18	17 i менш	
Бег на лыжах 2 км (мiн, с)	13,43	14,00	14,16	14,33	14,50	14,53	14,56	15,00	15,03	15.04 i больш	
Плаванне 25 м (мiн, с); 
50, 25 м - без улiку часу	55,0	1,00	-	-	50 м	-	-	25 м	-	10 м i менш	
Крос 1500 м (мiн, с)	7,50	8,00	8,10	8,20	8,30	8,37	8,43	8,50	8,57	8,58 i больш	
Дзяўчынкi	
Бег 60 м (с)	10,2	10,3	10,4	10,5	10,6	10,8	11,0	11,2	11,4	11,5 i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	7,05	7,15	7,30	7,45	7,55	8,10	8,20	8,30	8,40	8,41 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	320	310	300	290	280	263	246	230	214	213 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	110	100	-	-	95	90	85	80	75	70 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	25	23	21	19	18	17	16	15	14	13 i менш	
Падцягванне на нiзкай перакладзiне (разоў)	18	17	16	15	14	12	10	9	8	7 i менш	
Бег на лыжах 2 км (мiн, с)	14,20	14,30	14,40	14,50	15,00	15,10	15,20	15,30	15,40	15,41 i больш	
Плаванне 25 м (мiн, с); 
50, 25 м - без улiку часу	1,05	1,10	-	-	50 м	-	-	25 м	-	10 м i менш	
Крос 1500 м (мiн, с)	8,10	8,20	8,30	8,40	8,50	9,10	9,30	9,50	10,10	10,11 i больш	
 
ГЛАВА 10
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў VIII КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы фiзкультурных ведаў (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн на занятках фiзiчнай культурай i спортам. Папярэджванне магчымага траўматызму падчас самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi. Правiлы паводзiн падчас масавых спартыўных i вiдовiшчных мерапрыемстваў. Правiлы аказання першай дапамогi пры траўмах.
Гiгiенiчныя веды. Прафiлактыка разумовага перанапружання сродкамi фiзiчнай культуры. Комплексы фiзiчных практыкаванняў, якiя павышаюць разумовую працаздольнасць.
Здаровы лад жыцця. Павышэнне iмунiтэту сродкамi фiзiчнай культуры. Аптымальны iндывiдуальны тыднёвы рухальны рэжым вучняў у розныя перыяды года.
Правiлы самастойных заняткаў, самакантроль. Паняцце суадносiн росту, масы цела i акружнасцi грудной клеткi. Аптымальныя велiчынi ЧСС i ЧД у стане спакою. Самаацэнка ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi. Рэгуляванне нагрузкi падчас самастойных заняткаў.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Функцыi Мiжнароднага алiмпiйскага камiтэта. Алiмпiйская хартыя - адзiны кодэкс правiл i ўмоў правядзення Алiмпiйскiх гульняў. Найбуйнейшыя мiжнародныя спаборнiцтвы: чэмпiянаты, першынствы i кубкi Еўропы, свету i Алiмпiйскiя гульнi.
Умовы выдачы нагруднага знака Дзяржаўнага фiзкультурна-аздараўленчага комплекса Рэспублiкi Беларусь "Гатовы да працы i абароны".
 
Асновы вiдаў спорту (38 гадзiн)
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба спартыўным крокам, скандынаўская хадзьба. Хадзьба 1500 (дзяўчаты), 2000 м (юнакi).
Бег. Дробны бег з максiмальнай частатой рухаў; паўторны бег з максiмальнай скорасцю да 50 - 60 м; стартавы разбег; эстафетны бег з перадачай эстафетнай палачкi па прамой (этапы 30 - 50 м), з нiзкага старту 30, 60 м; чаўночны бег 4 х 9 м; 6-мiнутны бег; бег 1000 м.
Скачкi. Скачкi ўверх штуршком дзвюма нагамi з падыманнем каленяў без прасоўвання i з прасоўваннем уперад; скачкi цераз кароткую скакалку на максiмальную колькасць за 30 - 40 с. Скачкi цераз доўгую скакалку. Скачкi з разбегу ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" на вынiк, у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне" на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча на далёкасць адскоку ад сцяны з месца, з кроку, з двух-трох крокаў. Кiданне мяча 150 г з месца i з кроку ў гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 12 - 15 м. Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю, эстафетны бег.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання.
 
Тэма 2. Гiмнастыка, акрабатыка (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання гiмнастычным iнвентаром i абсталяваннем. Устаноўка i ўборка гiмнастычнага абсталявання.
Страявыя практыкаваннi. Перастраенне ўступам з адной шарэнгi ў тры, чатыры. Перастраенне з калоны па адным у калону па два, па чатыры драбненнем i звядзеннем. Перастраенне з калоны па чатыры развядзеннем i злiццём у калону па адным.
Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы. Практыкаваннi без прадметаў, з прадметамi, на гiмнастычнай лаўцы, каля гiмнастычнай сценкi i на гiмнастычнай сценцы. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi з 10 - 12 практыкаванняў з прадметамi ў зыходным становiшчы седзячы i лежачы на падлозе (па адным комплексе ў кожнай чвэрцi).
Апорныя скачкi. Скачок ногi паасобку цераз гiмнастычнага казла вышынёй 110 см у даўжыню (хлопчыкi), у шырыню (дзяўчынкi).
Практыкаваннi на гiмнастычным бервяне (дзяўчынкi). Перамяшчэнне на насках скарочанымi i прыстаўнымi крокамi з рухамi рук; спалучэнне скачкоў на адной i дзвюх нагах на месцы з рухамi рук; спалучэнне скачкоў з нязначным прасоўваннем уперад: скачок на левую нагу, правая назад, рукi ў бакi, скачок на правую нагу, левая ўперад, рукi ўперад, скачок на левую нагу, правая назад, рукi ўнiз. Скачкi з прасоўваннем уперад: махам правай нагi ўперад скачок на дзве нагi, правая спераду, скачок на правую нагу, левая назад, скачок на левую нагу, правая ўперад; крок правай нагой, мах левай, скачок на дзве, левая спераду; махам адной нагi ўперад паварот на 180 градусаў, рукi праз бакi ўверх i ўнiз; на правай (левай) назе рукi ў бакi махам левай (правай) рукi праз бакi ўнiз у стойку падоўжна рукi ў бакi; саскок прагнуўшыся з паўпрыседу з паваротам на 90 градусаў. Камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Вiсы. Падцягванне ў вiсе на перакладзiне (хлопчыкi), у вiсе лежачы (дзяўчынкi); размахванне выгiнамi ў вiсе на перакладзiне. З размахвання саскок махам назад у мяккi даскок. У вiсе на перакладзiне, гiмнастычнай сценцы, верхняй жэрдцы рознавысокiх брусоў падыманне сагнутых у каленях ног з наступным iх выраўноўваннем i апусканнем.
Упоры (дзяўчынкi). З вiсу стоячы на сагнутых руках махам адной i штуршком другой нагой пераварот ва ўпор на руках на нiжнюю жэрдку рознавысокiх брусоў, махам назад саскок з паваротам на 90 градусаў. З седу на правым (левым) бядры, трымаючыся правай (левай) рукой за верхнюю жэрдку рознавысокiх брусоў, левая (правая) рука ўбок, сед вуглом - трымаць. Апускаючы ногi з паваротам направа (налева) i перахоплiваннем левай рукой за верхнюю жэрдку, перахоплiванне правай (левай) рукой за нiжнюю жэрдку з паваротам направа, перамах дзвюма нагамi цераз нiжнюю жэрдку з перахоплiваннем правай рукой у захоп знiзу i паваротам направа ў саскок, у стойку правым (левым) бокам да нiжняй жэрдкi рознавысокiх брусоў.
Пры адсутнасцi рознавысокiх брусоў: на нiзкай перакладзiне з вiсу стоячы на сагнутых руках штуршком дзвюма нагамi пераварот ва ўпор на руках прагнуўшыся, перамах левай (правай) нагой ва ўпор верхам; перахоплiванне левай (правай) рукой у захоп знiзу, перамах правай (левай) нагой з паваротам налева ў саскок.
Упоры (хлопчыкi). Перамяшчэнне ва ўпоры на брусах з прамымi нагамi; згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры на брусах; размахванне ва ўпоры на нiзкiх паралельных брусах з развядзеннем ног на маху наперадзе, сед ногi паасобку на нiзкiх паралельных брусах, перахоплiванне левай (правай) рукой у захоп знiзу, перамах правай (левай) нагой з паваротам налева (направа) на 180 градусаў; пад'ём пераваротам ва ўпор прагнуўшыся (з дапамогай) на высокай перакладзiне.
Лажанне па канаце або шасце з дапамогай ног у тры прыёмы (дзяўчынкi); без дапамогi ног (хлопчыкi).
Акрабатычныя практыкаваннi. Два (тры) доўгiх кулькi ўперад; стойка на руках махам адной i штуршком другой нагой з дапамогай; з упору прысеўшы стойка на галаве штуршком дзвюма нагамi (хлопчыкi); апусканне ў мост i падыманне з моста з дапамогай (дзяўчынкi); пераварот з моста ва ўпор прысеўшы (дзяўчынкi); стойка на лапатках (дзяўчынкi); камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi: "стойка на руках махам адной i штуршком другой нагой з дапамогай"; "з упору прысеўшы стойка на галаве i руках штуршком дзвюма нагамi", "апусканне ў мост i падыманне з моста з дапамогай" (дзяўчынкi); "пераварот з моста ва ўпор прысеўшы (дзяўчынкi)", стойкi на галаве i руках, апорныя скачкi.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым, адначасовым аднакрокавым ходам; чаргаванне хадоў класiчнага стылю; каньковы ход без адштурхоўвання палкамi, адначасовы паўканьковы ход; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару "лесвiчкай", "елачкай", "паўелачкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем i ў руху "плугам". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi да 2 км.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Падрыхтоўка iнвентару, спартыўнага адзення i абутку да заняткаў спартыўнымi гульнямi. Правiлы спаборнiцтваў па спартыўных гульнях.
Баскетбол. Стойкi, перамяшчэннi ў стойцы; перадача мяча з адскокам ад падлогi стоячы на месцы, пры паралельным i сустрэчным руху; вядзенне мяча без зрокавага кантролю, са змяненнем скорасцi i напрамку вядзення; папераменна правай i левай рукой; кiдкi мяча па кольцы з месца адной рукой ад пляча з блiзкай i сярэдняй дыстанцыi; штрафны кiдок; атакуючыя дзеяннi з перахоплiваннем мяча ў час вядзення; вырыванне i выбiванне мяча; лоўля мяча, якi высока ляцiць; персанальная абарона. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Валейбол. Стойка гульца пры верхняй i нiжняй перадачы мяча; прыём мяча знiзу дзвюма рукамi пасля перамяшчэння ўперад i ў бакi; прыём мяча знiзу дзвюма рукамi пасля падачы; перамяшчэнне пры прыёме мяча прыстаўнымi крокамi ўправа, улева, уперад, назад; перадачы мяча зверху дзвюма рукамi над сабой, у парах, з пераменай месцаў, цераз сетку стоячы на месцы i з перамяшчэннем уздоўж сеткi ўправа i ўлева; перадача мяча знiзу дзвюма рукамi над сабой, у парах, цераз сетку; нiжняя i верхняя прамая падача з крокам уперад; нiжняя бакавая падача. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Гандбол. Павароты на месцы; вядзенне мяча з нiзкiм адскокам; перадача мяча ў руху адной рукой збоку, перадачы мяча ад пляча сагнутай рукой, без замаху; лоўля i перадача мяча пры сустрэчным i паралельным руху; кiдкi мяча зверху, знiзу; 7-метровы штрафны кiдок; правiльны выбар пазiцыi варатара пры адбiццi кiдкоў з гульнi; iндывiдуальныя дзеяннi ў абароне i ў нападзеннi. Прымяненне вывучаных тэхнiка-тактычных дзеянняў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Футбол. Вядзенне мяча ўнутранай i знешняй часткай пад'ёму са змяненнем скорасцi i напрамку; перадачы мяча ў квадратах, у парах з перамяшчэннем; удар па мячы, якi коцiцца, знешнiм бокам пад'ёму, наском, сярэдзiнай iлба па мячы, якi ляцiць; 11-метровы штрафны ўдар; укiдванне мяча з-за бакавой лiнii, спыненне грудзьмi, падманныя рухi з тармажэннем i змяненнем напрамку руху без мяча; падманныя рухi з тармажэннем i змяненнем напрамку руху з мячом i без мяча. Прымяненне вывучаных тэхнiка-тактычных дзеянняў ва ўмовах вучэбнай гульнi.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Ведаць i разумець:
правiлы прафiлактыкi разумовага перанапружання сродкамi фiзiчнай культуры;
аптымальныя велiчынi ЧСС i ЧД у стане спакою;
функцыi Мiжнароднага алiмпiйскага камiтэта;
разнавiднасцi мiжнародных спаборнiцтваў;
умовы выдачы нагруднага знака Дзяржаўнага фiзкультурна-аздараўленчага комплекса Рэспублiкi Беларусь "Гатовы да працы i абароны".
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных i самастойных занятках фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы аказання першай дапамогi пацярпеламу;
iндывiдуальны тыднёвы рухальны рэжым у розныя перыяды года;
правiлы рэгулявання нагрузкi ў працэсе самастойных заняткаў;
правiлы вывучаных спартыўных i рухавых гульняў.
 
Выконваць:
бег на кароткiя дыстанцыi з нiзкага i высокага стартаў;
скачок у даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" з кароткага i доўгага разбегу;
скачок у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г на далёкасць па калiдоры 10 м;
страявыя практыкаваннi;
камбiнацыю з вывучаных практыкаванняў у раўнавазе;
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
практыкаваннi на нiзкай i высокай перакладзiнах;
практыкаваннi на рознавысокiх i паралельных брусах;
лажанне па канаце;
комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi;
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
апорны скачок цераз гiмнастычнага казла;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для вызначэння ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi (таблiца 11);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
аказання першай дапамогi пры розных траўмах;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных i рухавых гульнях;
выканання агульнаразвiццёвых практыкаванняў з прадметамi i без прадметаў;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку ў тэстах i кантрольных практыкаваннях (таблiца 12).
 
Таблiца 11
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў VIII класа
 
Тэсты	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Хлопчыкi	
Бег 30 м (с)	4,7	4,8	4,9	5,0	5,1	5,3	5,5	5,7	5,9	6,0 i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	9,2	9,4	9,5	9,7	9,8	10,1	10,4	10,7	10,9	11,2 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	123	115	103	96	89	80	72	58	45	38 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см) або	217	212	208	203	198	189	179	170	160	151 i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	650	625	600	580	565	530	495	480	455	440 i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	9	8	7	6	5	4	2	1	-	-	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	32	30	26	24	21	18	15	10	7	5 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	13	11	9	8	6	2	-1	-5	-8	-12 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	10	9	7	5	4	2	0	-2	-5	-7 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	3,48	3,59	4,10	4,20	4,31	4,53	5,14	5,35	5,57	6,18 i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с),
або	13,40	14,05	14,50	15,30	16,25	17,05	17,35	17,55	18,20	18,45 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1360	1300	1270	1240	1220	1190	1150	1120	1100	1080 i менш	
Дзяўчынкi	
Бег 30 м (с)	5,1	5,3	5,4	5,5	5,6	5,8	6,0	6,2	6,5	6,7 i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	10,1	10,3	10,4	10,6	10,8	11,1	11,4	11,8	12,1	12,4 i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	131	126	118	112	109	100	91	86	80	76 i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см) або	184	180	175	170	165	155	146	136	126	117 i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	480	460	420	400	390	360	325	300	280	270 i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	52	50	48	46	44	41	37	33	30	26 i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	33	30	27	25	21	17	14	10	6	3 i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	16	15	13	12	10	7	4	1	-2	-5 i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	13	12	10	8	7	5	4	1	0	-2 i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,41	4,52	5,04	5,15	5,27	5,30	6,13	6,36	6,59	7,21 i больш	
хадзьба 1500 м (мiн, с),
або	12,30	12,40	12,50	13,10	13,45	14,30	15,10	16,00	16,50	17,20 i больш	
6-мiнутны бег (м)	1190	1160	1100	1080	1050	1000	930	900	870	840 i менш	
 
Таблiца 12
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў VIII класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Балы	
	10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	
Хлопчыкi	
Бег 60 м (с)	9,1	9,4	9,7	10,0	10,2	10,4	10,7	11,0	11,3	11,4 i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	6,20	6,30	6,40	7,00	7,15	7,20	7,40	7,50	8,00	8,01 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	390	380	370	360	350	330	310	290	270	269 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	120	115	-	-	110	105	-	100	95	90 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	42	39	36	33	31	29	26	23	20	19 i менш	
Бег на лыжах 2 км (мiн, с)	12,40	13,00	13,20	13,40	14,00	14,10	14,20	14,30	14,40	14,41 i больш	
Плаванне 25 м (мiн, с); 
50, 25 м - без улiку часу	45,0	50,0	-	-	50 м	-	-	25 м	-	10 м i менш	
Крос 2000 м (мiн, с)	10,20	10,30	10,40	10,50	11,00	11,10	11,20	11,30	11,40	11,41 i больш	
Дзяўчынкi	
Бег 60 м (с)	9,6	9,8	10,0	10,2	10,4	10,6	10,9	11,2	11,5	11,6 i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	6,35	6,45	6,55	7,15	7,25	7,35	7,55	8,05	8,15	8,16 i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	330	320	310	300	290	273	256	240	224	223 i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	110	105	-	-	100	95	-	90	85	80 i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	26	24	22	20	19	18	17	16	15	14 i менш	
Падцягванне на нiзкай перакладзiне (разоў)	21	19	17	16	15	13	12	11	10	9 i менш	
Бег на лыжах 2 км (мiн, с)	13,50	14,00	14,10	14,20	14,30	14,40	14,50	15,00	15,10	15,11 i больш	
Плаванне 25 м (мiн, с); 
50, 25 м - без улiку часу	57,0	1.07,0	-	-	50 м	-	-	25 м	-	10 м i менш	
Крос 2000 м (мiн, с)	11,10	11,30	11,50	12,10	12,30	12,50	13,10	13,30	13,50	13,51 i больш	
 
ГЛАВА 11
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў IX КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 68 гадзiн)
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў на занятках фiзiчнай культурай i спортам. Падрыхтоўка месцаў для бяспечных заняткаў фiзiчнай культурай i спортам. Страхоўка, узаемадапамога пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў.
Гiгiенiчныя веды. Прафiлактыка прастудных захворванняў. Вiды i спосабы загартоўвання.
Здаровы лад жыцця. Паняццi гiпадынамii, гiпердынамii, аптымальнай рухальнай актыўнасцi. Негатыўны ўплыў нiкацiну, алкаголю, наркатычных сродкаў на стан здароўя. Спосабы папярэджвання i пераадолення шкодных звычак.
Правiлы самастойных заняткаў, самакантроль. Дзённiк самакантролю вучня. Ацэнка i аналiз узроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi. Агульныя правiлы iндывiдуальнага нармiравання нагрузкi падчас самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi. Метадычныя рэкамендацыi па папярэднiм, прамежкавым, вынiковым самакантролi.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Асноўныя каштоўнасцi алiмпiзма, абвешчаныя ў Алiмпiйскай хартыi. Уклад беларускiх алiмпiйцаў у прапаганду iдэалаў алiмпiзму i здаровага ладу жыцця маладога пакалення.
Умовы выдачы нагруднага знака Дзяржаўнага фiзкультурна-аздараўленчага комплекса Рэспублiкi Беларусь "Гатовы да працы i абароны".
 
Асновы вiдаў спорту (36 гадзiн)
 
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба спартыўная. Паскораным крокам; скандынаўская хадзьба. Хадзьба 1500 (дзяўчаты), 2000 м (юнакi).
Бег. Бег з высокага старту 30, 60 м з максiмальнай скорасцю на вынiк; эстафетны бег па крузе; чаўночны бег 4 х 9 м; 6-мiнутны бег; бег 1500 м (юнакi) i 1000 м (дзяўчаты).
Скачкi. Скачкi ўверх штуршком дзвюма нагамi; тое ж з падцягваннем каленяў на месцы i з прасоўваннем уперад; з нагi на нагу з прасоўваннем уперад на зададзеную адлегласць i колькасць крокаў. Скачкi цераз кароткую скакалку на максiмальную колькасць за 40 - 60 с. Скачкi цераз доўгую скакалку. Скачок з разбегу ў даўжыню спосабам "сагнуўшы ногi" на вынiк, у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне" на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча з месца i з двух-трох крокаў разбегу на зададзеную i максiмальную далёкасць адскоку ад сцяны. Кiданне мяча 150 г з месца i з кроку ў гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 15 - 18 м. Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць i зададзеную адлегласць. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю, эстафетны бег.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання.
 
Тэма 2. Гiмнастыка, акрабатыка (10 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па гiмнастыцы i акрабатыцы. Правiлы карыстання гiмнастычным iнвентаром i абсталяваннем.
Страявыя практыкаваннi. Пераход з кроку на месцы да перамяшчэння; выкананне спалучэння каманд "На месцы шагам марш!", "Два (тры, чатыры i гэтак далей) крокi ўперад (назад, убок) - марш!".
Практыкаваннi для фармiравання правiльнай паставы. Практыкаваннi без прадметаў, з прадметамi, на гiмнастычнай лаўцы, каля гiмнастычнай сценкi i на гiмнастычнай сценцы. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Комплексы практыкаванняў ранiшняй гiмнастыкi з 10 - 12 практыкаванняў з прадметамi ў зыходным становiшчы седзячы i лежачы на падлозе (па адным комплексе ў кожнай чвэрцi).
Апорныя скачкi. Скачок ногi паасобку цераз гiмнастычнага казла вышынёй 110 см у даўжыню (юнакi), у шырыню (дзяўчаты).
Практыкаваннi на гiмнастычным бервяне (дзяўчаты). Прысяданне з наступным уставаннем, паварот на дзвюх нагах на насках у паўпрыседзе i прыседзе на 180 градусаў, саскок прагнуўшыся; паўтарэнне практыкаванняў, вывучаных у VIII класе; камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Вiсы. На нiзкай перакладзiне (юнакi): пад'ём пераваротам штуршком адной i махам другой нагой, упор прагнуўшыся, перамах з упору ва ўпор верхам, з упору верхам паварот ва ўпор, саскок махам назад з упору.
На высокай перакладзiне (юнакi): размахваннi выгiнамi, пад'ём з вiсу ва ўпор сiлай, пад'ём з вiсу ва ўпор пераваротам, з вiсу саскок махам назад.
Практыкаваннi на брусах паралельных (юнакi). Размахванне ва ўпоры на перадплеччах, на руках, з размахвання ва ўпоры на перадплеччах пад'ём махам уперад у сед ногi паасобку, з седу ногi паасобку кулёк уперад сагнуўшыся ў сед ногi паасобку; з размахвання ва ўпоры саскок махам назад; згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры.
Практыкаваннi на брусах рознавысокiх (дзяўчаты). Вiс на верхняй жэрдцы, размахваннi выгiнамi, вiс прысеўшы на нiжняй жэрдцы, штуршком дзвюма нагамi вiс лежачы на нiжняй жэрдцы, сед вуглом на нiжняй жэрдцы, саскок з паваротам на 180 градусаў з седу на бядры.
Лажанне па канаце (шасце) з дапамогай ног (дзяўчаты), без дапамогi ног на зададзеную адлегласць (юнакi).
Акрабатычныя практыкаваннi. Пераварот убок; з двух-трох крокаў разбегу кулёк уперад скачком; мост нахiлам назад з дапамогай i самастойна (дзяўчаты); стойка на галаве; стойка махам адной, штуршком другой нагой на руках з дапамогай i самастойна (юнакi), стойка на лапатках (дзяўчаты). Камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць колькасць паўтораў практыкаванняў на гiмнастычных снарадах.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi: "з размахвання ва ўпоры на перадплеччах пад'ём махам уперад у сед, ногi паасобку", "доўгi кулёк з двух-трох крокаў разбегу штуршком дзвюма нагамi", "стойка на галаве i руках", апорныя скачкi.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым, адначасовым аднакрокавым ходам, каньковым ходам без адштурхоўвання палкамi, адначасовым паўканьковым ходам; чаргаванне хадоў класiчнага i свабоднага стылю; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару "лесвiчкай", "елачкай", "паўелачкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем i ў руху "плугам". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi да 3 км.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па спартыўных гульнях. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем. Мова жэстаў суддзi.
Баскетбол. Перадачы мяча на месцы i ў руху; перадачы мяча пры сустрэчным руху, адскокам ад падлогi; вядзенне мяча без зрокавага кантролю, са змяненнем скорасцi i напрамку руху; вядзенне папераменна правай i левай рукой; перамяшчэннi з перадачамi мяча ў парах, тройках; кiдкi па кольцы з месца, пасля вядзення i двух крокаў; штрафны кiдок; лоўля мяча дзвюма i адной рукой; абаронныя дзеяннi супраць гульца, якi валодае мячом; абаронныя дзеяннi супраць гульца, якi атакуе кольца; атакуючыя дзеяннi з перахоплiваннем мяча падчас вядзення; вырыванне i выбiванне мяча. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi. Судзейская практыка.
Валейбол. Прыём мяча знiзу дзвюма рукамi пасля падачы; прыём мяча, якi адскочыў ад сеткi; перадача мяча знiзу дзвюма рукамi над сабой, у парах, цераз сетку; шматразовыя перадачы мяча зверху дзвюма рукамi над сабой, у парах i тройках, з пераменай месцаў, цераз сетку стоячы на месцы i з перамяшчэннямi ўздоўж сеткi; перадача мяча дзвюма рукамi зверху ў скачку; нiжняя i верхняя прамыя падачы з пападаннем у зоны 1, 5, 6; нiжняя бакавая падача; нападаючы ўдар. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi. Судзейская практыка.
Гандбол. Стойкi i перамяшчэннi гульца, лоўля мяча; вядзенне мяча з нiзкiм адскокам; перадача мяча ў руху адной рукой збоку; перадачы мяча ад пляча сагнутай рукой, без замаху; лоўля i перадачы мяча пры сустрэчным руху; кiдкi мяча зверху, знiзу i збоку сагнутай i прамой рукой; кiдкi па варотах; 7-метровы штрафны кiдок; прыёмы гульнi ў абароне, нападзеннi; найпрасцейшыя ўзаемадзеяннi ў абароне, у нападзеннi. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi. Судзейская практыка.
Футбол. Вядзенне мяча ўнутранай i знешняй часткай пад'ёму са змяненнем скорасцi i напрамку руху; перадачы мяча ў квадратах, у парах з перамяшчэннем; удар па мячы, якi коцiцца, знешнiм бокам пад'ёму, наском, сярэдзiнай iлба па мячы, якi ляцiць; 11-метровы штрафны ўдар; удары па мячы галавой пасля накiдвання партнёрам; укiдванне мяча з-за бакавой лiнii, спыненне грудзьмi, падманныя рухi з тармажэннем i змяненнем напрамку руху без мяча; спыненне мяча нагой, грудзьмi; падманныя рухi з мячом; падманныя рухi з тармажэннем i змяненнем напрамку руху без мяча; найпрасцейшыя тактычныя камбiнацыi ў парах i тройках. Прымяненне вывучаных прыёмаў ва ўмовах вучэбнай гульнi. Судзейская практыка.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Ведаць i разумець:
вiды i спосабы загартоўвання;
негатыўны ўплыў нiкацiну, алкаголю, наркатычных сродкаў на стан здароўя;
спосабы папярэджвання i пераадолення шкодных звычак;
паняццi "папярэднi, прамежкавы, вынiковы самакантроль";
асноўныя каштоўнасцi алiмпiзму;
умовы выдачы нагруднага знака Дзяржаўнага фiзкультурна-аздараўленчага комплекса Рэспублiкi Беларусь "Гатовы да працы i абароны".
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных i самастойных занятках пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў;
правiлы страхоўкi, узаемадапамогi пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў;
правiлы аказання першай дапамогi пацярпеламу;
правiлы iндывiдуальнага нармiравання нагрузкi;
правiлы вывучаных спартыўных i рухавых гульняў.
 
Выконваць:
бег на кароткiя дыстанцыi з нiзкага i высокага стартаў;
скачок у даўжыню з разбегу спосабам "сагнуўшы ногi";
скачок у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г на далёкасць па калiдоры 10 м;
камбiнацыю з вывучаных практыкаванняў у раўнавазе;
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
практыкаваннi на нiзкай i высокай перакладзiнах;
практыкаваннi на рознавысокiх i паралельных брусах;
лажанне па канаце;
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
апорны скачок цераз гiмнастычнага казла;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў IX класа (таблiца 13);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных i рухавых гульнях;
выканання агульнаразвiццёвых практыкаванняў з прадметамi i без прадметаў;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага вынiку сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў IX класа (таблiца 14).
 
Таблiца 13
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў IX класа
 
Тэсты	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Юнакi	
Бег 30 м (с)	4,5	4,7	4,8	4,9	5,0	5,2	5,4	5,6	5,8	6,0
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	9,0	9,1	9,3	9,4	9,6	9,9	10,1	10,4	10,7	11,0
i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	124	120	110	100	90	82	73	65	58	54
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	233	228	223	218	212	202	192	181	171	160
i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	665	640	620	600	580	555	530	500	480	445
i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	12	11	10	8	7	5	2	1	- 	- 	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	34	32	29	26	24	21	18	15	12	10
i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	14	12	11	10	9	6	4	1	- 1	- 3
i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	13	12	10	9	7	6	4	2	0	- 4
i менш	
Бег 1500 м (мiн, с),
або	5,49	5,58	6,10	6,17	6,28	6,46	7,07	7,29	7,48	8,06
i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с),
або	13,45	14,00	14,25	14,55	15,30	16,05	16,40	17,10	17,30	18,00
i больш	
6-мiнутны бег (м)	1410	1370	1330	1300	1280	1220	1170	1130	1100	1080
i менш	
Дзяўчаты	
Бег 30 м (с)	5,1	5,2	5,3	5,4	5,5	5,7	5,9	6,1	6,3	6,5
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	10,0	10,1	10,3	10,5	10,7	11,1	11,4	11,8	12,1	12,5
i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	135	130	120	112	107	92	80	71	68	65
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	189	184	180	176	171	163	154	145	136	128
i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	495	470	450	425	410	380	340	310	300	290
i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	55	53	51	49	47	43	39	35	31	28
i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	30	28	25	22	20	16	13	10	8	5
i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	19	17	15	14	12	9	6	2	- 1	- 4
i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	17	15	13	12	11	9	5	3	1	- 1
i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,41	4,51	5,00	5,12	5,21	5,43	6,02	6,23	6,40	7,04
i больш	
хадзьба 1500 м (мiн, с),
або	13,05	13,20	13,50	14,00	14,20	14,45	15,00	15,30	16,00	17,00
i больш	
6-мiнутны бег (м)	1215	1180	1120	1100	1070	1000	960	910	850	855
i менш	
 
Таблiца 14
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў IX класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Юнакi	
Бег 60 м (с)	8,5	8,8	9,1	9,4	9,7	10,0	10,3	10,5	10,7	10,8
i больш	
Бег 2000 м (мiн, с)	8,04	8,30	8,58	9,24	9,50	10,08	10,24	10,40	10,56	10,57
i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	424	410	396	383	370	350	330	310	290	289
i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	125	120	115	- 	110	- 	- 	105	100	95
i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	44	42	40	38	37	34	31	28	25	24
i менш	
Бег на лыжах 3 км (мiн, с)	14,50	15,30	16,10	16,50	17,30	18,00	18,30	19,00	19,30	19,31
i больш	
Плаванне 50 м (мiн, с);
50 м, 25 м - без улiку часу	1,05	1,10	- 	- 	50 м	- 	- 	25 м	- 	10 м
i менш	
Крос 3000 м (мiн, с)	15,10	15,30	15,50	16,10	16,30	16,50	17,10	17,30	17,50	17,51
i больш	
Дзяўчаты	
Бег 60 м (с)	9,5	9,7	9,9	10,1	10,2	10,3	10,5	10,7	10,9	11,0
i больш	
Бег 1500 м (мiн, с)	6,15	6,25	6,35	6,55	7,05	7,15	7,35	7,45	7,55	7,56
i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	376	360	342	326	310	292	276	260	244	243
i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	115	110	105	- 	100	95	- 	90	85	80
i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	27	25	23	21	20	19	18	17	16	15
i менш	
Падцягванне на нiзкай перакладзiне (разоў)	23	20	19	18	16	14	12	11	10	9
i менш	
Бег на лыжах 3 км (мiн, с)	16,15	16,50	17,26	18,03	18,40	19,13	19,46	20,20	20,53	20,54
i больш	
Плаванне 50 м (мiн, с);
50 м, 25 м - без улiку часу	1,30	1,40	- 	- 	50 м	- 	- 	25 м	- 	10 м
i менш	
Крос 2000 м (мiн, с)	11,0	11,20	11,35	11,50	12,10	12,45	13,10	13,30	13,50	13,51
i больш	
 
ГЛАВА 12
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў V - IX КЛАСАХ
ВАРЫЯТЫЎНЫ КАМПАНЕНТ (ПА ВЫБАРУ)
 
Аэробiка спартыўная
Тэарэтычныя звесткi
Аэробiка спартыўная - выкананне практыкаванняў у аэробным рэжыме работы пад музычнае суправаджэнне. Аздараўленчая i прафiлактычная накiраванасць аэробiкi. Аэробiка высокай i нiзкай iнтэнсiўнасцi. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення, у якiм займаюцца аэробiкай. Збалансаванае харчаванне пры занятках аэробiкай. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Практычны матэрыял
Разнавiднасцi прыстаўнога кроку ўбок, асноўнага кроку, скрыжаванага кроку, крокаў ногi паасобку - ногi разам. Камбiнацыi з засвоеных крокаў у спалучэннi з рухамi рук (рукi ў бакi, уверх, уперад, управа, улева, кругi рукамi, кругi перадплеччамi, кругi плячыма, згiнаннi i разгiнаннi рук).
Падскокi нагу ўперад, убок, назад. Падскокi ногi паасобку - ногi разам. Падскокi на месцы на дзвюх нагах у спалучэннi з рознымi рухамi рук; папераменна на левай, правай i на дзвюх нагах у спалучэннi з рознымi рухамi рук. Спалучэнне падскокаў ногi паасобку - ногi разам з розным становiшчам рук.
Пачарговае шматразовае падыманне каленяў. Пачарговае падыманне каленяў з падскокам.
Выпады ўперад, убок, з падскокамi.
Махi нагамi ўперад, у бакi, уперад i ўбок з падскокамi.
Паўшпагат на правую нагу, на левую нагу. Хвалi з зыходнага становiшча стоячы, седзячы на пятках на падлозе.
Павароты на 180 i 360 градусаў стоячы на адной назе, другая прыцiснута да галенастопа. Раўнавага стоячы на насках, рукi ўверх; стоячы на адной назе, другую нагу ўбок, рукi ўверх або ў бакi. Утрыманне раўнавагi пасля прызямлення, скачкоў або падскокаў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна зменшыць iнтэнсiўнасць нагрузкi за кошт частаты рухаў.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў.
Падскокi:
неабходна абмежаваць колькасць выконваемых падскокаў;
неабходна выключыць пачарговае падыманне каленяў з падскокам.
Махi:
неабходна абмежаваць махавыя практыкаваннi з падскокамi.
 
Спартыўныя гульнi
 
Баскетбол
Тэарэтычныя звесткi
Баскетбол - алiмпiйскi вiд спорту. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да спартыўнага адзення i абутку баскетбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у нападзеннi i абароне. Правiлы спаборнiцтваў па баскетболе. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў.
Урачэбны кантроль i самакантроль на занятках баскетболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя баскетбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Высокая, сярэдняя i нiзкая стойка баскетбалiста. Скачкi штуршком адной i дзвюма нагамi. Спыненне крокам i скачком. Павароты на месцы, развароты.
Перадачы мяча дзвюма рукамi ад грудзей, дзвюма рукамi зверху, адной рукой ад пляча, стоячы на месцы i ў руху.
Лоўля мяча дзвюма рукамi на ўзроўнi грудзей, дзвюма рукамi пры паралельным i сустрэчным руху, у скачку. Лоўля мяча ў спалучэннi са спыненнем i паваротамi.
Спалучэнне прыёмаў "лоўля - перадача - паварот".
Вядзенне мяча са змяненнем вышынi адскоку i напрамку, з абвядзеннем перашкод, па крузе; са спыненнем, паваротамi, перадачамi па сiгнале.
Кiдкi мяча па кольцы дзвюма рукамi ад грудзей, адной ад пляча, з адскокам i без адскоку ад шчыта, пад вуглом да шчыта ў руху, штрафныя кiдкi.
Спалучэнне прыёмаў "перадача - лоўля - вядзенне - кiдок".
Захоп мяча - вырыванне. Вырыванне i выбiванне мяча ў гульца, якi спынiўся пасля вядзення. Накрыванне мяча. Перахоплiванне мяча, стоячы збоку, з-за спiны пры перадачы, выкананай папярок поля. Перахоплiванне перадачы, выкананай уздоўж пляцоўкi.
Тактычныя дзеяннi гульца без мяча: выхад на свабоднае месца для атрымання мяча насустрач партнёру, убок ад партнёра з мячом.
Вызначэнне гульнявой сiтуацыi, мэтазгоднай для прымянення вядзення, перадачы, кiдка па кольцы. Выбар спосабу вядзення мяча i кiдка па кольцы.
Прымяненне спалучэнняў вывучаных прыёмаў у гульнявых сiтуацыях.
 
Валейбол
Тэарэтычныя звесткi
Валейбол - алiмпiйскi вiд спорту. Разнавiднасцi валейбола - валейбол, валейбол пляжны. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку валейбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у абароне i нападзеннi. Расстаноўка гульцоў, гульня "лiбера". Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Правiлы спаборнiцтваў па валейболе.
Урачэбны кантроль i самакантроль на занятках валейболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя валейбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Перамяшчэнне прыстаўным, шырокiм i кароткiм крокам, тварам, бокам i спiнай уперад, з выскокваннем i прызямленнем на абедзве нагi. Скачок уверх штуршком адной i дзвюма нагамi.
Шматразовыя перадачы мяча зверху i знiзу дзвюма рукамi над сабой, з адскокам ад сценкi, у парах i тройках, са змяненнем месцаў, цераз сетку ў становiшчы стоячы на месцы.
Прыём мяча знiзу дзвюма рукамi пасля падачы. Прыём мяча, якi адскочыў ад сеткi. Гульня нагой i iншымi часткамi цела.
Атакуючы ўдар у скачку штуршком дзвюма нагамi з зон 2, 3 i 4.
Нiжняя прамая i нiжняя бакавая падача з пападаннем у зоны 1, 5 i 6.
Тактыка нападзення: iндывiдуальныя дзеяннi, падманныя перадачы, выбар напрамку перадачы; узаемадзеянне гульцоў першай i другой лiнiй памiж сабой для завяршэння атакi.
Тактыка абароны: узаемастрахоўка свабодных зон. Выкарыстанне ў гульнi "лiбера".
Выкарыстанне вывучаных прыёмаў у вучэбнай гульнi.
 
Гандбол
Тэарэтычныя звесткi
Гандбол - алiмпiйскi вiд спорту. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку гандбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у нападзеннi i абароне. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi варатара. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Правiлы спаборнiцтваў па гандболе.
Урачэбны кантроль i самакантроль на занятках гандболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя гандбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Перамяшчэнне скрыжаваным, прыстаўным, шырокiм i кароткiм крокам, тварам, бокам i спiнай уперад. Спыненне адной i дзвюма нагамi. Бег з паскарэннямi на кароткiх адрэзках, бег з выскокваннем i прызямленнем на адну i абедзве нагi. Скачок убок штуршком адной нагой. Падзенне на рукi, на бядро i тулава з месца i з разбегу.
Лоўля мяча дзвюма рукамi збоку (без павароту тулава), стоячы на месцы, у руху, у скачку. Лоўля мяча адной рукой з захопам i без захопу. Лоўля мяча на вялiкай скорасцi перамяшчэння, у скачку пры непасрэднай блiзкасцi абаронцы.
Перадачы мяча адной рукой (хлёстам, штуршком, кiсцевая) на блiзкую адлегласць у розных напрамках з месца, з разбегу ў адзiн, два i тры крокi, у скачку, пасля спынення, пасля лоўлi мяча з паўадскоку, пасля лоўлi ў непасрэднай блiзкасцi абаронцы. Перадача мяча адной i дзвюма рукамi "ў адзiн дотык". Далёкая перадача адной рукой хлёстам партнёру ў руху.
Вядзенне мяча аднаўдарнае без зрокавага кантролю, многаўдарнае на высокай скорасцi перамяшчэння з праследаваннем. Вядзенне на вялiкай скорасцi з рэзкiм спыненнем i змяненнем напрамку руху, з паваротам кругом.
Кiдкi мяча па варотах адной рукой хлёстам зверху i збоку, з нахiлам тулава ўлева i ўправа, у апорным становiшчы, у скачку, з рознымi спосабамi бегу, з рознай траекторыяй (гарызантальнай, сыходзячай, узыходзячай, навеснай) палёту мяча, з далёкай i блiзкай адлегласцi.
Тактыка нападзення: iндывiдуальныя дзеяннi, кiдкi з адкрытых i закрытых пазiцый, выбар напрамку кiдка; узаемадзеянне гульцоў другой лiнii памiж сабой для завяршэння атакi, узаемадзеянне з лiнейным гульцом, з крайнiм гульцом, узаемадзеянне крайняга гульца з лiнейным. Камандныя дзеяннi: пазiцыйнае нападзенне па сiстэме расстаноўкi 4 на 2, нападзенне 6 на 0 з выхадам.
Тактыка абароны: зонная абарона па сiстэме расстаноўкi 3 на 3, абарона ў меншасцi 5 на 6 i 4 на 6.
Тактыка гульнi варатара: выбар пазiцыi ў варотах i ў зоне варатара, стойкi варатара, узаемадзеянне варатара з абаронцамi i нападаючымi.
Выкарыстанне вывучаных прыёмаў у вучэбнай гульнi.
 
Футбол
Тэарэтычныя звесткi
Футбол - алiмпiйскi вiд спорту. Разнавiднасцi футбола - футбол, мiнi-футбол, футбол у залах, пляжны футбол. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку футбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у нападзеннi, паўабароне, абароне. Тэхнiка-тактычныя дзеяннi варатара. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Правiлы спаборнiцтваў па футболе.
Самакантроль на занятках футболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя футбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Агульнападрыхтоўчыя, спецыяльна-падрыхтоўчыя практыкаваннi i эстафеты з футбольным мячом. Рухавыя гульнi i эстафеты з вядзеннем мяча, з абвядзеннем стоек, з прыёмам i спыненнем мяча, з ударамi па варотах, у "лабiрынт" (з мячом i без мяча), на зблiжэнне з сапернiкам, з двума i трыма нападаючымi на пляцоўцы для мiнi-футбола, з абаронай варот (для падрыхтоўкi варатара), шматпланавыя гульнi для развiцця каардынацыйных здольнасцей, хуткасных здольнасцей. Гульня ў футбол па спрошчаных правiлах.
Разнастайныя спосабы вядзення мяча, перадачы, удары i прыёмы мяча нагой i галавой, жанглiраванне мячом, гульнi i эстафеты на развiццё спрытнасцi, гульнявой трываласцi, дакладнасцi ўдараў па варотах i перадач мяча, фармiраванне навыкаў тактычных дзеянняў у абароне i нападзеннi, спрошчаныя гульнi 3 на 3, 4 на 4, 5 на 5 гульцоў, гульнi для каманд з 7 чалавек, тэсты на гульнявыя здольнасцi, гульнi ў футбол камандай з 8 чалавек з улiкам падзелу поля на ўчасткi.
Удары правай i левай нагой па нерухомым мячы i мячы, якi коцiцца, сярэдзiнай пад'ёму, унутраным бокам ступнi, знешняй часткай пад'ёму, наском. Практыкаваннi ў парах, тройках, чацвёрках з выкарыстаннем тэхнiка-тактычных звязак "вядзенне - перадача", "прыём - перадача", "прыём - вядзенне - перадача".
Удары па мячы на далёкасць i дакладнасць, абвядзенне - адбор мяча, абвядзенне - адбор - удар па варотах, перахоплiванне мяча, гульня галавой, камбiнацыi ў тройках з мячом, дзеяннi без мяча (адкрыванне, адцягванне, стварэнне колькаснай перавагi), узаемадзеянне двух нападаючых супраць аднаго абаронцы, двух абаронцаў супраць аднаго нападаючага, гульнявыя практыкаваннi ў крузе, квадраце, прамавугольнiку i да таго падобным.
Практыкаваннi з мячом i без мяча, накiраваныя на развiццё каардынацыйных здольнасцей, хуткасцi, спрытнасцi, дакладнасцi рухаў. Гульнi з бегам, скачкамi, перадачамi мяча.
Практыкаваннi пераменнай iнтэнсiўнасцi для развiцця гульнявой трываласцi (бег з вядзеннем мяча на дыстанцыi да 1 км з паскарэннямi, рыўкамi, скачкамi), хуткасна-сiлавых якасцей, сiлы.
 
Тэнiс настольны
Тэарэтычныя звесткi
Тэнiс настольны - алiмпiйскi вiд спорту. Тэнiс у адзiнай спартыўнай класiфiкацыi Рэспублiкi Беларусь. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку тэнiсiста. Харчаванне пры занятках тэнiсам. Вiдазмяненне тэхнiкi гульнi ў настольны тэнiс. Удасканаленне спартыўнага абсталявання i iнвентару. Правiлы гульнi. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Лепшыя спартсмены свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Практычны матэрыял
Набiванне тэнiснага мяча на ракетцы ў гульнявой стойцы i ў перамяшчэннi высока-нiзка, па чарзе тыльным i далоневым бокам, рабром ракеткi, ручкай ракеткi, аб сценку, аб сценку з паваротам на 360 градусаў (з прысяданнем, з перакладваннем ракеткi ў другую руку) у момант адскоку мяча.
Iмiтацыя ўдараў з ракеткай i без ракеткi з уцяжарвальнiкам у руцэ; адзiночных, серыйных удараў, удараў з перамяшчэннямi ўправа i ўлева, уперад i назад; падачы мяча з падманным рухам корпуса i рукi з ракеткай; удараў у розным тэмпе перад люстэркам; удараў у зададзеным тэмпе з вар'iраваннем ад павольнага да максiмальна хуткага ў становiшчы стоячы на месцы i з перамяшчэннем.
Кiдкi мяча ў сцяну i лоўля рознымi спосабамi (правай, левай рукой, з дадатковымi скачкамi, прысяданнямi, паваротамi).
Кiданне тэнiснага мяча на далёкасць i ў цэль адной кiсцю, кiсцю i перадплеччам, усёй рукой i корпусам.
Гульня дзвюма ракеткамi, гульня "негульнявой" рукой. Гульня двума мячамi. Гульня аднаго супраць двух чалавек.
Падача з элементамi вывучаемага ўдару. Удар на стале па дыяганалi. Змяненне напрамку палёту мяча па шырынi стала. Змяненне траекторыi i вышынi палёту мяча над сеткай. Змяненне даўжынi палёту мяча. Удар па мячы са зменным прыходзячым кручэннем.
Змяненне тэмпу гульнi. Спаборнiцтва ў працяглым утрыманнi мяча ў гульнi. Гульня "трохвугольнiкам" з аднаго пункта ў два пункты процiлеглага боку. Гульня вывучаемым ударам з двух пунктаў, трох пунктаў, з адной трэцi стала, з паловы стала, з дзвюх трацей стала.
Гульня вывучаемым ударам па кароткiм i доўгiх прыходзячых мячах. Гульня i спаборнiцтвы на дакладнасць пападання ў абазначаныя на стале зоны. Гульня "васьмёркай" па чарзе па прамой i па дыяганалi.
Удар па мячы штуршком злева ў перамяшчэннi ўправа-ўлева, уперад-назад. Гульня штуршком злева доўга-каротка. Гульня па ўзыходзячым, сыходзячым мячы, у вышэйшым пункце адскоку мяча.
Падача штуршком злева ў абазначаныя на стале зоны.
Удар накатам справа. Перамяшчэнне пры ўдары накатам справа. Хуткая падача накатам справа ў абазначаныя на стале зоны.
Спалучэнне накату справа i штуршка злева. Перамяшчэнне ў левай стойцы пры накаце злева. Павароты пры ўдарах накатамi справа i злева.
Падрэзка злева. Падача зрэзкай злева. Спалучэнне зрэзкi i накату.
Зрэзка справа. Падача зрэзкай управа ў абазначаныя на стале зоны. Спалучэнне зрэзкi справа i зрэзкi злева, зрэзкi i накату.
Падача плоская i з нязначным кручэннем. Прыём падачы.
Тактыка гульнi ў сучасны настольны тэнiс (на прыкладзе дэманстрацыi запiсу гульнi з паказам i разборам асноўных варыянтаў тактычных дзеянняў).
Прымяненне вывучаных элементаў у вучэбнай гульнi.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
Гiмнастыка атлетычная (для вучняў IX класа)
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках у трэнажорнай зале, пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў з абцяжарваннямi i на трэнажорах.
Практычны матэрыял
Фармiраванне правiльнай паставы. Хадзьба з прадметам на галаве па лiнii на падлозе, па гiмнастычнай лаўцы; хадзьба з гiмнастычнай палкай за спiнай, за галавой, над галавой, прыстаўнымi крокамi па гiмнастычнай лаўцы; па гiмнастычнай лаўцы з паваротамi, прысяданнямi з захаваннем правiльнай паставы.
Практыкаваннi для розных груп мышцаў:
для мышцаў галёнкi: пад'ёмы на наскi з абцяжарваннем;
для мышцаў спiны: нахiлы ўперад са штангай за галавой; цяга штангi да грудзей у становiшчы лежачы; цяга Т-падобнай штангi да грудзей у нахiле; падцягваннi на перакладзiне;
для мышцаў грудзей: жым гантэлей на нахiленай лаўцы галавой унiз; жым штангi вузкiм хватам; развядзенне рук з гантэлямi ў становiшчы лежачы на нахiленай лаўцы галавой унiз;
для мышцаў плечавога пояса: жым гантэлей стоячы; цяга блочнай прылады адной рукой, у нахiле; развядзенне рук з гантэлямi на нахiленай лаўцы; пад'ём гантэлi адной рукой у становiшчы лежачы на нахiленай лаўцы пад вуглом 45 градусаў;
для мышцаў рук: згiнанне рук на лаўцы пад вуглом 45 градусаў, седзячы, хватам зверху; разгiнанне рук са штангай з-за галавы, з-за галавы стоячы, у становiшчы лежачы на нахiленай лаўцы;
для мышцаў брушнога прэса: падцягванне каленяў да грудзей седзячы; нахiлы тулава ў бакi;
для мышцаў бядра: частковыя прысяданнi (практыкаванне выконваецца на чвэрць, палову або тры чвэрцi амплiтуды).
 
Практыкаваннi, комплексы i гульнi для развiцця
каардынацыйных i кандыцыйных здольнасцей вучняў
Агульнаразвiццёвыя практыкаваннi з абцяжарваннем уласнага цела, з пераадоленнем супрацiўлення пругкiх уласцiвасцей прадметаў (эспандары). Практыкаваннi на гiмнастычных снарадах, трэнажорах, з iнвентаром, якiя выконваюцца ў комплексах кругавой трэнiроўкi, якiя ўключаюць да 8 - 12 станцый.
Выпады ўперад са штангай на плячах у паўпрыседзе. Прысяданнi са штангай на грудзях. Прысяданнi з апорай аб падстаўку за спiнай, тулава адхiлена назад, пад пяткi падкладзены брусок. Пад'ёмы на наскi ў становiшчы седзячы са штангай на каленях. Цяга штангi да грудзей шырокiм хватам у нахiле, у становiшчы лежачы. Падцягванне на перакладзiне шырокiм хватам. Нахiлы ўперад са штангай за галавой. Жым штангi на гарызантальнай i на нахiленай лаўцы. Жым штангi вузкiм хватам. Жым гантэлей у становiшчы седзячы. Цяга блока адной рукой. Згiнанне i разгiнанне рук з гантэлямi, са штангай у локцевых суставах. Разгiнанне рук у локцевых суставах з гантэлямi, са штангай з-за галавы. Пад'ёмы каленяў да грудзей у становiшчы седзячы. Нахiлы тулава ў бакi. Цяга блока ўнiз у становiшчы стоячы на каленях. Частковыя прысяданнi ў становiшчы стоячы са штангай на плячах, ногi на шырынi плячэй, пад пяткi падкласцi брусок вышынёй 3 - 5 см. Развядзенне рук з гантэлямi ў становiшчы лежачы на лаўцы. Развядзенне прамых рук з гантэлямi ў становiшчы лежачы тварам унiз на нахiленай лаўцы да 45 градусаў. Пад'ём гантэлi адной рукой у становiшчы лежачы бокам на гарызантальнай лаўцы хватам зверху. Выраўноўванне рук з гантэлямi ў становiшчы нахiл уперад. Разгiнанне рук у локцевых суставах з гантэлямi ў становiшчы лежачы на лаўцы.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна зменшыць iнтэнсiўнасць нагрузкi за кошт частаты рухаў.
Практыкаваннi для развiцця каардынацыйных здольнасцей:
неабходна абмежаваць iнтэнсiўнасць практыкаванняў на гiмнастычных снарадах, трэнажорах, у комплексах кругавой трэнiроўкi.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў.
Практыкаваннi для розных груп мышцаў:
неабходна абмежаваць вагу абцяжарвання;
неабходна абмежаваць падцягванне на перакладзiне, згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры, выпады ўперад са штангай на плячах у паўпрыседзе, прысяданнi са штангай на грудзях.
 
Канькабежны спорт
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па канькабежным спорце. Падрыхтоўка канькоў i адзення да заняткаў на лёдзе. Правiлы папярэджвання траўм i абмаражэнняў.
Практычны матэрыял
Спосабы перамяшчэння. Хадзьба ў каньках па снезе. Стаянне на каньках на лёдзе. Адштурхоўванне па чарзе правай i левай нагой. Слiзганне на двух каньках па краi лядовай пляцоўкi. Слiзганне на адным каньку з прыстаўленнем другога канька, на двух каньках "змейкай". Адштурхоўванне i слiзганне на двух каньках па прамой, па павароце направа i налева. Павароты на двух каньках дугой i прыстаўнымi крокамi. Тармажэнне "паўплугам" i "плугам". Старт. Бег па прамой i па павароце. Бег з махавымi рухамi дзвюх рук. Фiнiшаванне. Бег на каньках 100 - 200 - 300 - 500 м без улiку часу. Рухавыя гульнi на лёдзе.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi, выключыць бег на каньках 500 м;
неабходна выключыць бег на каньках з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Лёгкая атлетыка
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Разнавiднасцi i дыстанцыi бегу. Разнавiднасцi i спосабы скачкоў. Разнавiднасцi кiдання i штурхання. Лёгкаатлетычныя мнагабор'i. Лёгкая атлетыка ў Дзяржаўным фiзкультурна-аздараўленчым комплексе Рэспублiкi Беларусь.
Практычны матэрыял
Бег. Бег са змяненнем скорасцi, са змяненнем напрамку, з павелiчэннем i памяншэннем даўжынi кроку, з выскокваннямi ўверх штуршком правай i левай нагой. Эстафетны бег з адрэзкамi 30, 60, 100 м. Чаўночны бег 3 х 10 м, 4 х 9 м, 10 х 5 м. Бег з раўнамернай i пераменнай скорасцю, кросавы бег.
Скачкi. Скачкi з месца штуршком дзвюма нагамi. Мнагаскокi на дзвюх нагах. Выскокванне ўверх з даставаннем рукой прадмета. У даўжыню з разбегу на далёкасць. У вышыню з разбегу вывучаным спосабам.
Кiданне. Кiданне тэнiснага мяча на далёкасць з месца, з чатырох-шасцi крокаў i з поўнага разбегу на далёкасць, у гарызантальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 10 - 25 м, на далёкасць адскоку ад сцяны.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю, эстафетны бег.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў, мнагаскокаў, выскоквання.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу.
 
Лыжныя гонкi
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лыжнай падрыхтоўцы. Умовы захоўвання i асаблiвасцi падрыхтоўкi лыжнага iнвентару, адзення i абутку да заняткаў. Спосабы папярэджвання абмаражэнняў пры перамяшчэннi на лыжах. Аказанне першай дапамогi пры траўмах i абмаражэннях. Уплыў заняткаў лыжнымi гонкамi на ўмацаванне здароўя. Гiсторыя развiцця лыжнага спорту ў Рэспублiцы Беларусь.
Практычны матэрыял
Класiчны стыль. Папераменны двухкрокавы, адначасовы бяскрокавы, адначасовы двухкрокавы i адначасовы аднакрокавы хады. Спосабы пераходу з аднаго ходу на другi.
Свабодны стыль. Каньковы ход без адштурхоўвання палкамi, адначасовы паўканьковы, адначасовы двухкрокавы i адначасовы аднакрокавы каньковыя хады. Спосабы пераходу з аднаго ходу на другi.
Павароты пераступаннем на месцы i ў руху. Павароты махам правай (левай) кругом, павароты махам правай (левай) цераз лыжу назад кругом.
Спускi ў асноўнай, высокай i нiзкай стойках.
Пад'ёмы ступаючым крокам, слiзготным крокам, "лесвiчкай", "паўелачкай", "елачкай".
Тармажэнне ўпорам, "плугам".
Пераадоленне перашкод на лыжах спосабамi пераступання, пералажання. Пераадоленне бугроў (30 - 50 см вышынёй) i ўпадзiн пры перамяшчэннi ў асноўнай стойцы.
Праходжанне дыстанцый з выкарыстаннем вывучаных спосабаў перамяшчэння. Праходжанне дыстанцый з пераадоленнем спускаў i пад'ёмаў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Плаванне
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па плаваннi. Падрыхтоўка купальных прыналежнасцей да вучэбных заняткаў па плаваннi. Правiлы асабiстай i грамадскай гiгiены пры наведваннi басейна. Правiлы бяспечнага купання ў адкрытых вадаёмах.
Спосабы спартыўнага плавання. Уплыў заняткаў плаваннем на здароўе вучняў. Загартоўваючы эфект заняткаў плаваннем. Самакантроль падчас заняткаў плаваннем.
Лепшыя плыўцы свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Практыкаваннi на сушы. Актыўныя i пасiўныя практыкаваннi для развiцця рухомасцi ступнi, плечавых, тазабедраных i галёнкаступнёвых суставаў. Практыкаваннi для развiцця сiлавой трываласцi мышцаў рук, ног, брушнога прэса, спiны. Iмiтацыйныя практыкаваннi для развiцця каардынацыi рухаў рук i ног пры плаваннi выбраным стылем. Спецыяльныя практыкаваннi для адпрацоўкi павароту.
Практыкаваннi ў вадзе. Практыкаваннi для фармiравання тэхнiкi руху рукамi, нагамi i дыхання пры плаваннi выбраным стылем. Плаванне ў поўнай каардынацыi выбраным стылем. Практыкаваннi для адпрацоўкi тэхнiкi паваротаў пры плаваннi выбраным стылем. Практыкаваннi для адпрацоўкi тэхнiкi старту. Праплыванне да 100 м любым спартыўным спосабам.
Каардынацыя рухаў рук i ног пры плаваннi спосабам "кроль на грудзях": iмiтацыя грабка рукамi на сушы; плаванне з дошкай на нагах, плаванне на руках, узгадненне рухаў рук, ног i дыхання; з зыходнага становiшча лежачы на грудзях, рукi ўверсе - праплыванне адрэзкаў 5 - 6 м, выконваючы грабок толькi левай рукой, толькi правай рукой, папераменна дзвюма рукамi, выкарыстоўваючы для падтрымкi ног плавальныя дошкi, надзiманыя кругi i да таго падобнае; тое ж, але з актыўнымi рухамi нагамi i поўным цыклам дыхання; плаванне спосабам "кроль на грудзях" у поўнай каардынацыi дыхання з рухамi рук i ног. Плаванне 25 метраў без улiку часу.
Каардынацыя рухаў рук i ног пры плаваннi спосабам "кроль на спiне": iмiтацыя грабка рукамi на сушы; з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi ўверх праплыванне адрэзкаў 5 - 6 м, выконваючы грабок толькi левай рукой, толькi правай рукой, папераменна дзвюма рукамi, выкарыстоўваючы для падтрымкi ног дошкi, надзiманыя кругi i да таго падобнае; тое ж, але з актыўнымi рухамi нагамi i поўным цыклам дыхання; плаванне спосабам "кроль на спiне" у поўнай каардынацыi дыхання з работай рук i ног. Плаванне 25 метраў без улiку часу.
Скачкi ў ваду. Скачкi ў ваду з борцiка нагамi ўнiз. Спад галавой унiз з зыходнага становiшча седзячы на борцiку i седзячы на тумбачцы. Стартавы скачок у ваду з тумбачкi.
Развiццё хуткасных, хуткасна-сiлавых, сiлавых, каардынацыйных здольнасцей, гiбкасцi, трываласцi з акцэнтам на развiццё аэробнай трываласцi.
Практыкаваннi накiраваныя на фармiраванне навыкаў самавыратавання i выратавання на вадзе (дадатак 2).
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць праплыванне з высокай iнтэнсiўнасцю адрэзкаў i дыстанцый.
 
ГЛАВА 13
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў Х КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 70 гадзiн)
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў на вучэбных занятках. Папярэджванне траўманебяспечных сiтуацый на гульнявой пляцоўцы, стадыёне, каля вадаёма, у лесапаркавай зоне. Правiлы бяспечных паводзiн падчас самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi, на спартыўных спаборнiцтвах.
Здаровы лад жыцця. Уплыў нiкацiну, алкаголю, наркатычных сродкаў, пераядання i iншых негатыўных фактараў на стан здароўя. Фармiраванне здаровага ладу жыцця сродкамi фiзiчнай культуры. Сродкi фiзiчнай культуры ў здаровым ладзе жыцця дзяўчыны i юнака.
Методыка самастойных заняткаў, самакантроль (дзяўчаты). Вызначэнне задач самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi (аздараўленне, рэабiлiтацыя, рэкрэацыя, развiццё рухальных здольнасцей). Правiлы падбору сродкаў для вырашэння задач самастойных заняткаў з улiкам цыклiчнасцi фiзiялагiчных функцый жаночага арганiзма. Выбар метадаў, якiя рэкамендуюцца для выкарыстання гэтых сродкаў.
Методыка самастойных заняткаў, самакантроль (юнакi). Формы самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi ў рэжыме дня. Фiзiчныя практыкаваннi для захавання i паляпшэння здароўя: хадзьба, бег трушком, плаванне, веславанне, прагулкi на лыжах, спартыўныя i рухавыя гульнi. Асаблiвасцi дыхання пры выкананнi практыкаванняў для развiцця сiлавых здольнасцей i фармiравання рэльефу мышцаў. Практыкаваннi для актыўнага адпачынку i аднаўлення.
Рухальныя здольнасцi i фiзiчныя якасцi чалавека.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Функцыi Нацыянальнага алiмпiйскага камiтэта Рэспублiкi Беларусь (далей - НАК). Мiжнародныя сувязi. Уплыў НАК на развiццё "спорту для ўсiх" у краiне. Навейшая алiмпiйская гiсторыя Беларусi (з 1994 г.).
 
Асновы вiдаў спорту (33 гадзiны)
 
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (9 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на ўроках лёгкай атлетыкi. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Разнавiднасцi хадзьбы з чаргаваннем нiзкага, сярэдняга i высокага тэмпаў на розных адрэзках дыстанцыi, скандынаўская хадзьба. Хадзьба 2000 м (дзяўчаты), 3000 м (юнакi).
Бег. Бег з зададзенай скорасцю ў зададзены час; эстафетны бег па крузе з перадачай эстафетнай палачкi з адрэзкамi 15, 30, 60 м; з высокага старту 30 м, 100 м на скорасць; чаргаванне бегу i хадзьбы на дыстанцыi да 3000 м; кросавы бег да 2 км; чаўночны бег 4 х 9 м; 1500 м (юнакi) i 1000 м (дзяўчаты).
Скачкi. Скачкi ў вышыню з даставаннем рукой прадмета; мнагаскокi на дзвюх нагах з максiмальным выскокваннем уверх, на адной назе на далёкасць з зададзенай колькасцю скачкоў. Скачкi цераз кароткую скакалку на максiмальную колькасць за 40 - 60 с. Скачкi цераз доўгую скакалку. Скачкi ў даўжыню з разбегу спосабам "сагнуўшы ногi" на вынiк, у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне" на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне (дзяўчаты). Кiданне тэнiснага мяча на далёкасць з месца, з чатырох кiдальных крокаў на далёкасць i на зададзеную адлегласць. Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiданне мяча 150 г у гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 18 - 20 м. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
Кiданне (юнакi). Кiданне мяча 150 г з чатырох кiдальных крокаў на далёкасць i зададзеную адлегласць. Кiданне гранаты 700 г з месца i двух крокаў, з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiданне мяча ў гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 18 - 20 м.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання.
 
Тэма 2. Аэробiка спартыўная, гiмнастыка атлетычная, акрабатыка (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на ўроках аэробiкi, гiмнастыкi i акрабатыкi. Устаноўка i ўборка спартыўнага гiмнастычнага абсталявання.
Аэробiка спартыўная (дзяўчаты). Базавыя рухi: хадзьба, выпад, пад'ём бядра, мах, бег, скачок ногi паасобку-разам, падскок i iх разнавiднасцi. Выкананне элементаў па напрамках: уперад i назад, управа-ўлева, па дыяганалi, рух на месцы, вуглом, па квадраце, па трохвугольнiку, па крузе. Звязкi з чатырох i больш базавых рухаў.
Комплексы практыкаванняў для развiцця сiлы i сiлавой трываласцi мышцаў тулава, рук i ног у зыходным становiшчы седзячы i лежачы. Комплексы практыкаванняў для развiцця гiбкасцi (стрэтчынг). Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Звязкi базавых рухаў на 8 лiкаў у спалучэннi з элементамi гiбкасцi i раўнавагi (чатыры звязкi з чатырма элементамi). Комплекс, якi ўключае не менш за 8 вывучаных практыкаванняў.
Гiмнастыка атлетычная (юнакi). Практыкаваннi для развiцця ўласна сiлавых здольнасцей i сiлавой трываласцi двухгаловай мышцы пляча, мышцаў шыi, трапецападобнай мышцы, дэльтападобнай мышцы, вялiкай грудной мышцы, мышцаў перадплечча, прамой мышцы жывата, чатырохгаловай мышцы бядра, iкраножнай мышцы, мышцаў задняй паверхнi бядра, знешняй касой мышцы жывата, доўгiх мышцаў спiны, найшырэйшай мышцы спiны, трохгаловай мышцы пляча. Практыкаваннi з вагой уласнага цела i абцяжарваннямi (гантэлi, штангi, гiры i да таго падобнае); з пераадоленнем пругкiх уласцiвасцей прадметаў (эластычны бiнт, эспандар, спружына i да таго падобнае), з выкарыстаннем трэнажораў. Комплексы практыкаванняў для фармiравання i нарошчвання мышачнай масы. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы.
Акрабатычныя практыкаваннi (дзяўчаты). Стойка на лапатках з папераменным (адначасовым) згiнаннем ног, раўнавага "ластаўка". Два кулькi ўперад разам, два кулькi назад разам, паўшпагат i шпагат, пераварот бокам ("кола"), мост нахiлам назад з дапамогай i самастойна. Камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Акрабатычныя практыкаваннi (юнакi). Два кулькi ўперад разам; два кулькi назад разам; доўгi кулёк уперад скачком; раўнавага "ластаўка", два перавароты бокам ("кола") разам; стойка на галаве i руках, на руках (з дапамогай).
Камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна зменшыць iнтэнсiўнасць нагрузкi за кошт частаты рухаў.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў.
Падскокi:
неабходна абмежаваць колькасць выконваемых падскокаў.
Махi:
неабходна абмежаваць махавыя практыкаваннi з падскокамi;
неабходна выключыць практыкаваннi: "доўгi кулёк уперад штуршком дзвюх ног", "два перавароты бокам ("кола") разам", стойкi на галаве i руках.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым, адначасовым аднакрокавым ходам, каньковым ходам без адштурхоўвання палкамi, адначасовым паўканьковым ходам, адначасовым двухкрокавым каньковым ходам; чаргаванне хадоў класiчнага i свабоднага стылю; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару "лесвiчкай", "елачкай", "паўелачкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем i ў руху "плугам". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi да 3 км (дзяўчаты) i да 5 км (юнакi).
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на ўроках спартыўных гульняў. Правiлы карыстання гульнявым iнвентаром i абсталяваннем.
Баскетбол. Перадачы мяча рознымi спосабамi на месцы, пры руху ў адным напрамку i пры сустрэчным руху; вядзенне мяча правай i левай рукой, папераменна правай i левай рукой, без зрокавага кантролю, са змяненнем скорасцi i напрамку руху; перахоплiваннi мяча падчас вядзення; кiдкi мяча па кольцы з месца, адной рукой ад галавы; кiдкi пасля вядзення i двух крокаў; штрафны кiдок; тактычныя ўзаемадзеяннi ў нападзеннi; дзеяннi гульца пры персанальнай i зоннай абароне. Гульня на адно кольца "Стрытбол". Двухбаковая гульня. Судзейская практыка.
Валейбол. Прыёмы мяча знiзу пасля падачы; перадачы мяча зверху; нiжняя, бакавая i верхняя падачы з пападаннем у зоны 1, 6 i 5; другая перадача ў зоны 4 i 2; перадача мяча дзвюма рукамi зверху ў скачку; нападаючы ўдар; блакiраванне нападаючага ўдару; страхоўка пры прыёме мяча пасля падачы i пры нападаючым удары. Двухбаковая гульня. Судзейская практыка.
Гандбол. Вядзенне мяча ў спалучэннi са змяненнем скорасцi перамяшчэння, абвядзеннем сапернiка, перадачамi i кiдкамi па варотах; перадачы мяча адной рукой на кароткую, сярэднюю i доўгую адлегласцi ад пляча, збоку, знiзу i над галавой; перадачы i лоўля мяча ў тройках, з адскокам ад падлогi, пры сустрэчным руху; лоўля мяча дзвюма рукамi стоячы на месцы i ў руху; лоўля i перадачы мяча пры сустрэчным руху; кiдкi мяча зверху, знiзу i збоку сагнутай i прамой рукой; кiдкi па варотах; штрафны кiдок; кiдок з апорнага становiшча; iндывiдуальныя дзеяннi ў нападзеннi, якiя адцягваюць увагу; гульня варатара: адбiванне i лоўля мяча. Двухбаковая гульня. Судзейская практыка.
Футбол. Вядзенне мяча рознымi спосабамi; перадачы мяча ў квадратах, у парах з перамяшчэннем; удары правай i левай нагой па нерухомым мячы i мячы, якi коцiцца, сярэдзiнай пад'ёму, унутраным бокам ступнi, знешняй часткай пад'ёму, наском, удары па мячы, якi ляцiць; удары на далёкасць i дакладнасць, абвядзенне - адбор мяча, абвядзенне - адбор - удар па варотах; жанглiраванне мячом адной i дзвюма нагамi; тэхнiка-тактычныя звязкi: "вядзенне - перадача", "прыём - перадача", "прыём - вядзенне - перадача". Тактычныя дзеяннi ў абароне i нападзеннi пры гульнi 3 на 3, 4 на 4, 5 на 5 гульцоў. Гульня ў футбол па спрошчаных правiлах. Судзейская практыка.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Ведаць i разумець:
сродкi фiзiчнай культуры;
задачы самастойных заняткаў з улiкам палавых асаблiвасцей i мэт;
методыку самастойных заняткаў i самакантролю;
уплыў нiкацiну, алкаголю, наркатычных сродкаў, пераядання i iншых негатыўных фактараў на стан здароўя;
паняцце "рухальныя здольнасцi чалавека", разнавiднасцi, значэнне, спосабы вымярэння;
алiмпiйскую гiсторыю Рэспублiкi Беларусь;
функцыi НАК.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных i самастойных занятках фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы страхоўкi, узаемадапамогi пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў;
правiлы падбору практыкаванняў для развiцця рухальных якасцей;
правiлы iндывiдуальнага нармiравання нагрузкi;
правiлы вывучаных спартыўных i рухавых гульняў.
 
Выконваць:
бег на кароткiя дыстанцыi з нiзкага i высокага стартаў;
скачок у даўжыню з разбегу спосабам "сагнуўшы ногi";
скачок у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г на далёкасць па калiдоры 10 м;
кiданне гранаты на далёкасць па калiдоры 10 м (юнакi);
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
комплекс з вывучаных практыкаванняў спартыўнай аэробiкi (дзяўчаты);
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў Х класа (таблiца 15);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных гульнях;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў Х класа (таблiца 16).
 
Таблiца 15
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў Х класа
 
Тэставыя практыкаваннi	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Юнакi	
Бег 30 м (с)	4,3	4,4	4,5	4,6	4,7	4,9	5,1	5,3	5,5	5,7
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	8,8	8,9	9,0	9,2	9,3	9,6	9,8	10,1	10,3	10,6
i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	135	125	118	110	104	96	90	83	75	60
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	247	242	236	231	225	215	204	193	182	171
i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	750	740	715	685	665	635	615	590	555	520
i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	13	12	11	10	9	7	4	2	1	 	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры на брусах (разоў)	15	13	12	10	9	7	5	3	2	1	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	17	16	14	12	10	6	3	- 1	- 5	- 8
i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	14	12	10	9	7	4	2	0	- 2	- 4
i менш	
Бег 1500 м (мiн, с),
або	5,25	5,39	5,52	6,06	6,19	6,46	7,13	7,40	8,07	8,34
i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с),
або	21,50	22,30	23,10	24,00	24,40	25,30	26,10	27,00	27,50	28,40
i больш	
6-мiнутны бег (м)	1430	1400	1380	1350	1320	1300	1280	1250	1210	1170
i менш	
Дзяўчаты	
Бег 30 м (с)	4,9	5,0	5,1	5,2	5,3	5,5	5,7	6,0	6,2	6,4
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	9,8	10,0	10,1	10,3	10,5	10,8	11,2	11,5	11,9	12,2
i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку
за 1 мiн (разоў)	139	133	126	120	114	110	104	92	85	76
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	196	191	187	182	177	168	159	149	140	131
i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	625	600	550	510	475	440	410	380	320	300
i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	58	56	54	52	50	46	42	38	34	30
i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	37	34	30	27	25	22	20	15	10	7
i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	21	20	18	16	15	12	8	5	2	- 2
i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	22	20	18	16	14	11	9	6	3	2
i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,38	4,50	5,03	5,15	5,27	5,52	6,16	6,41	7,07	7,30
i больш	
хадзьба 1500 м (мiн, с),
або	16,0	16,35	17,05	17,40	18,0	18,25	18,50	19,10	19,20	20,0
i больш	
6-мiнутны бег (м)	1285	1250	1200	1170	1130	1110	1090	1040	980	910
i менш	
 
Таблiца 16
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў Х класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Юнакi	
Бег 100 м (с)	13,9	14,2	14,5	14,7	14,9	15,1	15,3	15,5	15,7	15,8
i больш	
Бег 3000 м (мiн, с)	13,20	14,05	14,45	15,25	16,05	16,50	17,40	18,30	19,20	19,21
i больш	
Крос 2000 м (мiн, с)	8,35	9,10	9,45	10,20	10,35	10,50	11,15	11,40	12,10	12,11
i больш	
Крос 3000 м (мiн, с)	13,30	14,15	14,55	15,35	16,15	17,05	17,55	18,50	19,45	19,46
i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	463	450	436	423	410	382	356	330	304	303
i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	130	125	120	- 	115	110	105	100	95	90
i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	47	45	43	41	40	37	34	31	28	27
i менш	
Кiданне гранаты 700 г з разбегу (м)	34	32	30	28	26	24	23	22	21	20
i менш	
Утрыманне ног у становiшчы вугла ва ўпоры на брусах (с)	6	5	- 	- 	4	- 	- 	3	2	1
i менш	
Пад'ём пераваротам на перакладзiне (разоў)	4	3	- 	- 	2	- 	- 	1	- 	- 	
Пад'ём сiлай на перакладзiне (разоў)	4	3	- 	- 	2	- 	- 	1	- 	- 	
Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры на брусах (разоў)	12	11	10	9	8	7	6	5	4	3
i менш	
Бег на лыжах 3 км (мiн, с)	14,50	15,10	15,25	15,50	16,05	16,30	18,50	17,10	17,30	17,31
i больш	
Бег на лыжах 5 км (мiн, с)	26,10	27,00	27,50	28,40	29,30	30,00	30,30	31,00	31,30	31,31
i больш	
Плаванне 50 м (мiн, с);
50 м, 25 м - без улiку часу	1,05	1,10	1,13	1,17	1,20	1,25	1,30	50 м	- 	25 м
i менш	
Дзяўчаты	
Бег 100 м (с)	15,7	16,0	16,3	16,5	16,7	17	17,2	17,4	17,6	17,7
i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	370	360	350	340	330	317	303	290	277	276
i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	115	110	105	- 	100	95	- 	90	85	80
i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	30	28	26	24	23	21	19	18	16	15
i менш	
Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	16	15	10	8	6	5	4	3	2	1	
Падцягванне на нiзкай перакладзiне (разоў)	24	21	19	18	17	15	12	11	10	9
i менш	
Бег на лыжах 3 км (мiн, с)	16,00	16,30	17,05	17,50	18,15	18,55	19,20	19,50	20,30	20,31
i больш	
Плаванне 50 м (мiн, с);
25 м, 10 м - без улiку часу	1,05	1,10	1,13	1,16	1,20	1,25	1,30	25 м	- 	10 м
i менш	
Крос 2000 м (мiн, с) 	10,32	11,00	11,28	11,54	12,20	12,40	13,00	13,20	13,40	13,41
i больш	
 
ГЛАВА 14
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў XI КЛАСЕ.
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
(2 гадзiны на тыдзень, усяго 68 гадзiн)
 
(в ред. постановления Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
IНВАРЫЯНТНЫ КАМПАНЕНТ
 
Асновы (4 гадзiны)
Правiлы бяспечных паводзiн вучняў на вучэбных занятках, занятках фiзiчнай культурай i спортам. Месцы правядзення заняткаў фiзiчнай культурай i спортам. Паняцце страхоўкi i самастрахоўкi.
Здаровы лад жыцця. Фармiраванне здаровага ладу жыцця сродкамi фiзiчнай культуры. Рэгулярнасць прымянення сродкаў фiзiчнай культуры ў здаровым ладзе жыцця. Аптымальны тыднёвы рухальны рэжым дарослага чалавека. Дабратворны ўплыў фiзiчных практыкаванняў на здароўе юнака, дзяўчыны i будучага патомства. Уплыў нiкацiну, алкаголю, наркатычных сродкаў, пераядання i iншых негатыўных фактараў на здароўе дзяўчат i юнакоў.
Методыка самастойных заняткаў, самакантроль. Вызначэнне задач самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi (аздараўленне, рэабiлiтацыя, рэкрэацыя, развiццё рухальных здольнасцей i да таго падобнае). Правiлы адбору фiзiчных практыкаванняў для самастойных заняткаў з улiкам фiзiялагiчных асаблiвасцей арганiзма. Агульныя правiлы iндывiдуальнага нармiравання нагрузкi падчас самастойных заняткаў фiзiчнымi практыкаваннямi.
Рухальныя здольнасцi чалавека. Сродкi развiцця, нармiраванне нагрузкi з улiкам асаблiвасцей фiзiялагiчных функцый мужчынскага i жаночага арганiзма.
Алiмпiзм i алiмпiйскi рух. Сiстэма алiмпiйскай адукацыi ў Рэспублiцы Беларусь. Грамадская арганiзацыя "Беларуская алiмпiйская акадэмiя" (далей - Беларуская алiмпiйская акадэмiя): функцыi, структура, мiжнародныя сувязi, уплыў на алiмпiйскi рух у краiне.
 
Асновы вiдаў спорту (33 гадзiны)
 
Тэма 1. Лёгкая атлетыка (9 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на ўроках лёгкай атлетыкi. Правiлы карыстання спартыўным iнвентаром i абсталяваннем.
Хадзьба. Хадзьба са змяненнем тэмпу, з чаргаваннем аздараўленчай i спартыўнай хадзьбы на дыстанцыi да 3000 м, скандынаўская хадзьба. Хадзьба 2000 м (дзяўчаты), 3000 м (юнакi).
Бег. Бег з нiзкага старту 30 м, 100 м на скорасць, эстафетны бег па крузе з перадачай эстафетнай палачкi з адрэзкамi 60, 100, 200 м; раўнамерны i пераменны бег да 2000 м (дзяўчаты) i 3000 м (юнакi); кросавы бег да 3 км; чаўночны бег 4 х 9 м; 1500 м (юнакi) i 1000 м (дзяўчаты).
Скачкi. Скачкi ў вышыню з даставаннем прадмета, на дзвюх нагах з максiмальным выскокваннем уверх, на адной назе на далёкасць з зададзенай колькасцю скачкоў, трайныя i пяцярныя скачкi на далёкасць. Скачкi цераз кароткую скакалку на максiмальную колькасць за 40 - 60 с. Скачкi цераз доўгую скакалку. Скачок ў даўжыню з разбегу спосабам "сагнуўшы ногi" на вынiк, у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне" на вынiк. Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi, трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi.
Кiданне (дзяўчаты). Кiданне мяча 150 г з месца, з чатырох крокаў, на зададзеную адлегласць i на далёкасць. Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiданне мяча 150 г у гарызантальную i вертыкальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 20 - 25 м. Кiдкi набiўнога мяча (1 кг) з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку на далёкасць i зададзеную адлегласць.
Кiданне (юнакi). Кiданне мяча 150 г з чатырох кiдальных крокаў на далёкасць i зададзеную адлегласць. Кiданне гранаты 700 г з месца i двух-чатырох крокаў, з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу па калiдоры 10 м на далёкасць. Кiданне мяча ў гарызантальную цэль (гiмнастычны абруч) з адлегласцi 20 - 25 м.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выкарыстоўваць у пачатку навучальнага года пераменны бег (у чаргаваннi з хадзьбой), далей паступова ўводзiць раўнамерны бег;
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу;
неабходна абмежаваць вагу снарадаў для кiдання.
 
Тэма 2. Аэробiка спартыўная, гiмнастыка атлетычная, акрабатыка (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на ўроках гiмнастыкi i акрабатыкi. Устаноўка i ўборка спартыўнага гiмнастычнага абсталявання.
Аэробiка спартыўная (дзяўчаты). Базавыя рухi: разнавiднасцi хадзьбы, бегу, падскокi згiнаючы i разгiнаючы нагу, падскокi ногi паасобку - ногi разам, пад'ём калена, выпады, махi ў спалучэннi са складанымi па каардынацыi рухамi рук. Звязкi базавых рухаў на 8 лiкаў.
Комплексы практыкаванняў для развiцця сiлы i сiлавой трываласцi мышцаў пярэдняй паверхнi тулава, мышцаў спiны, бакавых мышцаў тулава i ног, мышцаў плечавога пояса, выкананыя ў зыходным становiшчы седзячы, лежучы на спiне, лежучы на баку, лежучы на жываце, ва ўпоры лежачы. Комплексы практыкаванняў на гiбкасць (стрэтчынг). Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы; падыманне тулава з зыходнага становiшча лежачы на спiне за 1 мiн, падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн.
Спалучэннi са звязак базавых практыкаванняў з махамi (чатыры махi з падскокамi i з паваротам на 360 градусаў), згiнаннямi i разгiнаннямi рук ва ўпоры лежачы (4 разы з рознымi варыянтамi: з апорай на адну нагу, на адну руку, з пераходам на локцi), практыкаваннямi на прэс (4 пад'ёмы тулава ў зыходным становiшчы лежачы з рознымi рухамi рукамi), падскокамi (4 падскокi ногi паасобку - ногi разам са складанымi па каардынацыi рухамi рук).
Комплекс, якi ўключае не менш за 8 вывучаных практыкаванняў.
Гiмнастыка атлетычная (юнакi). Практыкаваннi для двухгаловай мышцы пляча, мышцаў шыi, трапецападобнай мышцы, дэльтападобнай мышцы, вялiкай грудной мышцы, мышцаў перадплечча, прамой мышцы жывата, чатырохгаловай мышцы бядра, iкраножнай мышцы, мышцаў задняй паверхнi бядра, знешняй касой мышцы жывата, доўгiх мышцаў спiны, найшырэйшай мышцы спiны, трохгаловай мышцы пляча з рознымi абцяжарваннямi (вага цела, вага гантэлей, штангi, гiры, грузу i да таго падобнае), з пераадоленнем пругкiх уласцiвасцей прадметаў (эластычны бiнт, эспандар, пругкая спружына i да таго падобнае). Комплексы практыкаванняў для фармiравання i нарошчвання мышачнай масы. Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе, стоячы на гiмнастычнай лаўцы.
Акрабатычныя практыкаваннi (дзяўчаты). Стойка на лапатках з папераменным (адначасовым) згiнаннем ног, два кулькi ўперад разам, два кулькi назад разам, раўнавага "ластаўка", паўшпагат i шпагат, пераварот бокам ("кола"), мост нахiлам назад з дапамогай i самастойна. Камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
Акрабатычныя практыкаваннi (юнакi). Два-тры кулькi ўперад разам, два-тры кулькi назад разам, доўгi кулёк уперад скачком, раўнавага "ластаўка", два перавароты бокам ("кола") разам, стойка на галаве i руках, стойка на руках (з дапамогай). Камбiнацыя з раней вывучаных практыкаванняў.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна зменшыць iнтэнсiўнасць нагрузкi за кошт частаты рухаў.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў.
Махi:
неабходна абмежаваць махавыя практыкаваннi з максiмальнай амплiтудай.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выконваемых скачкоў.
Акрабатыка:
неабходна выключыць практыкаваннi: доўгi кулёк уперад штуршком дзвюма нагамi, стойка на галаве i руках, стойка на руках (з дапамогай), два перавароты бокам ("кола") разам.
 
Тэма 3. Перамяшчэнне на лыжах (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках навучання перамяшчэнню на лыжах. Правiлы папярэджвання абмаражэнняў i траўм пры перамяшчэннi на лыжах.
Перамяшчэнне на лыжах папераменным двухкрокавым, адначасовым бяскрокавым, адначасовым двухкрокавым, адначасовым аднакрокавым ходам, каньковым ходам без адштурхоўвання палкамi, адначасовым паўканьковым ходам, адначасовым двухкрокавым каньковым ходам; чаргаванне хадоў класiчнага i свабоднага стылю; спускi на лыжах у асноўнай, высокай i нiзкай стойках; пад'ёмы ў гару "лесвiчкай", "елачкай", "паўелачкай"; тармажэнне ўпорам, "плугам"; павароты пераступаннем i ў руху "плугам". Прымяненне вывучаных спосабаў перамяшчэння на дыстанцыi да 3 км (дзяўчаты) i да 5 км (юнакi).
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег на лыжах:
неабходна абмежаваць даўжыню дыстанцыi;
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Тэма 4. Спартыўныя гульнi (8 гадзiн)
Правiлы бяспечных паводзiн на ўроках спартыўных гульняў. Правiлы карыстання гульнявым iнвентаром i абсталяваннем.
Баскетбол. Перадачы мяча адной i дзвюма рукамi пры руху з партнёрам у адным напрамку i пры сустрэчным руху; вядзенне мяча правай i левай рукой без зрокавага кантролю, са змяненнем скорасцi i напрамку руху; вядзенне папераменна правай i левай рукой; перахоплiваннi мяча падчас вядзення; кiдкi мяча па кольцы адной рукой з месца з блiзкай, сярэдняй i далёкай дыстанцыi; кiдкi ў руху пасля вядзення i двух крокаў; штрафныя кiдкi; лоўля мячоў, якiя высока ляцяць, у скачку дзвюма рукамi i пасля адскоку ад шчыта; тактычнае ўзаемадзеянне нападаючых i абаронцаў пры персанальнай i зоннай абароне, пры пазiцыйным нападзеннi. Гульня на адно кольца "Стрытбол". Двухбаковая гульня. Судзейская практыка.
Валейбол. Прыёмы мяча знiзу пасля падачы; перадачы мяча зверху i знiзу; нiжняя, бакавая i верхняя падачы; нападаючы ўдар, блакiраванне нападаючага ўдару; страхоўка пры прыёме мяча пасля падачы i пры нападаючым удары, першая перадача ў зону 3, другая перадача ў зоны 4 i 2 для атакуючага ўдару. Двухбаковая гульня. Судзейская практыка.
Гандбол. Вядзенне мяча ў спалучэннi са змяненнем скорасцi перамяшчэння, абвядзеннем сапернiка, перадачамi i кiдкамi па варотах; перадачы мяча правай i левай рукой на кароткую, сярэднюю i доўгую адлегласцi ад пляча, збоку, знiзу i над галавой; лоўля мяча адной i дзвюма рукамi; перадача i лоўля мяча ў тройках; лоўля i перадачы мяча пры сустрэчным руху; кiдкi мяча зверху, знiзу i збоку сагнутай i прамой рукой; кiдкi па варотах; штрафны кiдок; кiдок з апорнага становiшча; iндывiдуальныя дзеяннi ў нападзеннi, якiя адцягваюць увагу; штрафны 7-метровы кiдок; гульня варатара; скрыжаваны рух, перамяшчэнне "васьмёркай", кiдок з апорнага становiшча з супрацiўленнем абаронцы, страхоўка ў абароне; зладжаныя дзеяннi варатара, абаронцаў i нападаючых. Двухбаковая гульня. Судзейская практыка.
Футбол. Удары правай i левай нагой па нерухомым мячы i мячы, якi коцiцца, сярэдзiнай пад'ёму, унутраным бокам ступнi, знешняй часткай пад'ёму, наском; удары па мячы, якi ляцiць, з выкарыстаннем тэхнiка-тактычных звязак: "вядзенне - перадача", "прыём - перадача", "прыём - вядзенне - перадача" i да таго падобнае; удары на далёкасць i дакладнасць, абвядзенне - адбор мяча, абвядзенне - адбор - удар па варотах; перахоплiванне мяча, гульня галавой; камбiнацыi ў тройках з мячом; дзеяннi без мяча (адкрыванне, адцягванне, стварэнне колькаснай перавагi), узаемадзеянне двух нападаючых супраць аднаго абаронцы, двух абаронцаў супраць аднаго нападаючага; гульнявыя практыкаваннi ў крузе, квадраце, прамавугольнiку. Гульня ў футбол па спрошчаных правiлах. Судзейская практыка.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННI ДА ВЫНIКАЎ
ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦI ВУЧНЯЎ
Ведаць i разумець:
сродкi фiзiчнай культуры;
задачы самастойных заняткаў з улiкам палавых асаблiвасцей i мэт;
методыку самастойных заняткаў i самакантролю;
уплыў нiкацiну, алкаголю, наркатычных сродкаў, пераядання i iншых негатыўных фактараў на здароўе дзяўчат i юнакоў;
практыкаваннi для развiцця розных рухальных якасцей чалавека;
сiстэму алiмпiйскай адукацыi ў Рэспублiцы Беларусь;
функцыi i структуру Беларускай алiмпiйскай акадэмii.
 
Ведаць i выконваць:
правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных i самастойных занятках фiзiчнымi практыкаваннямi;
правiлы страхоўкi, узаемадапамогi пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў;
правiлы падбору практыкаванняў для развiцця рухальных якасцей;
правiлы iндывiдуальнага нармiравання нагрузкi пры развiццi пэўных рухальных якасцей;
правiлы вывучаных спартыўных i рухавых гульняў.
 
Выконваць:
бег на кароткiя дыстанцыi з нiзкага i высокага стартаў;
скачок у даўжыню з разбегу;
скачок у вышыню з разбегу спосабам "пераступанне";
кiданне мяча 150 г з разбегу на далёкасць i ў цэль;
кiданне гранаты з разбегу на далёкасць (юнакi);
камбiнацыю з вывучаных акрабатычных практыкаванняў;
комплекс з вывучаных практыкаванняў спартыўнай аэробiкi (дзяўчаты);
практыкаваннi для захавання правiльнай паставы;
спосабы перамяшчэння на лыжах;
тэхнiчныя прыёмы вывучаемай спартыўнай гульнi;
тэхнiчныя прыёмы i практыкаваннi вывучаемага вiду спорту;
тэсты для ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў XI класа (таблiца 17);
плаванне не менш за 25 м любым спартыўным спосабам.
 
Выкарыстоўваць набытыя навыкi ў практычнай дзейнасцi i паўсядзённым жыццi для:
захавання здаровага ладу жыцця;
заняткаў плаваннем;
удзелу ў вывучаных спартыўных гульнях;
дасягнення iндывiдуальна максiмальнага ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў XI класа (таблiца 18).
 
Таблiца 17
 
Шкала ацэнкi ўзроўню фiзiчнай падрыхтаванасцi вучняў XI класа
 
Тэсты	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Юнакi	
Бег 30 м (с)	4,2	4,3	4,4	4,5	4,6	4,8	5,0	5,1	5,3	5,5
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	8,6	8,8	8,9	9,0	9,1	9,3	9,5	9,7	9,9	10,1
i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн (разоў)	141	136	128	120	112	98	84	68	55	40
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	252	247	242	237	231	220	212	203	192	182
i менш	
трайны скачок з месца штуршком дзвюма нагамi (см)	750	720	690	670	652	615	580	555	535	525
i менш	
Падцягванне на перакладзiне (разоў)
або	16	15	13	12	11	8	6	3	2	1	
згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры на брусах (разоў)	19	17	15	13	12	10	8	5	3	2
i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	19	16	14	12	10	6	3	- 1	- 	- 8
i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	16	14	12	10	8	6	4	1	- 1	- 4
i менш	
Бег 1500 м (мiн, с),
або	5,29	5,40	5,50	6,01	6,11	6,32	6,52	7,13	7,34	7,55
i больш	
хадзьба 3000 м (мiн, с),
або	22,40	23,10	23,50	24,15	24,43	25,05	25,48	26,08	26,39	27,16
i больш	
6-мiнутны бег (м)	1505	1460	1410	1370	1335	1300	1210	1170	1100	1080
i менш	
Дзяўчаты	
Бег 30 м (с)	5,0	5,1	5,2	5,3	5,4	5,5	5,7	5,9	6,1	6,3
i больш	
Чаўночны бег 4 х 9 м (с)
або	9,8	9,9	10,1	10,2	10,4	10,7	11,0	11,2	11,5	11,8
i больш	
скачкi цераз кароткую скакалку
за 1 мiн (разоў)	144	140	133	128	122	110	100	85	68	50
i менш	
Скачок у даўжыню з месца (см)
або	200	194	189	184	179	168	158	147	137	126
i менш	
кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку (см)	565	530	500	480	460	420	380	350	325	305
i менш	
Падыманне тулава за 1 мiн (разоў)
або	57	55	53	52	50	47	44	41	38	35
i менш	
падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн (разоў)	37	32	28	26	24	21	20	15	10	7
i менш	
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе (см)
або	22	21	19	17	16	12	9	5	2	- 2
i менш	
нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы (см)	22	20	18	17	16	13	10	9	6	2
i менш	
Бег 1000 м (мiн, с),
або	4,36	4,45	4,55	5,06	5,15	5,34	5,54	6,13	6,33	6,52
i больш	
хадзьба 2000 м (мiн, с),
або	16,49	17,15	17,50	18,20	18,45	19,05	19,30	20,10	21,20	22,43
i больш	
6-мiнутны бег (м)	1245	1200	1180	1145	1105	1090	1040	990	930	895
i менш	
 
Таблiца 18
 
Шкала ацэнкi ўзроўню сфармiраванасцi рухальных навыкаў вучняў XI класа
 
Кантрольныя практыкаваннi	Узроўнi фiзiчнай падрыхтаванасцi	
	Высокi	Вышэйшы за сярэднi	Сярэднi	Нiжэйшы за сярэднi	Нiзкi	
Юнакi	
Бег 100 м (с)	13,8	14,0	14,3	14,5	14,8	15,1	15,4	15,5	15,6	15,7
i больш	
Бег 3000 м (мiн, с)	14,30	14,50	15,10	15,35	15,55	16,20	16,40	17,00	17,20	17,21
i больш	
Крос 2000 м (мiн, с)	8,03	8,20	8,37	8,54	9,10	9,37	10,04	10,30	10,57	10,58
i больш	
Крос 3000 м (мiн, с)	12,50	13,30	14,10	14,50	15,30	16,00	16,25	16,50	17,20	17,21
i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	468	450	432	416	400	394	387	380	373	372
i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	135	130	- 	- 	125	120	- 	115	110	105
i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	58	55	50	47	43	40	38	35	31	30
i менш	
Кiданне гранаты 700 г з разбегу (м)	40	38	36	34	32	30	28	26	24	23
i менш	
Утрыманне ног у становiшчы вугла ва ўпоры на брусах (с)	9	8	7	- 	6	5	- 	4	3	2
i менш	
Пад'ём пераваротам на перакладзiне (разоў)	5	4	- 	- 	3	- 	- 	2	1	- 	
Пад'ём сiлай на перакладзiне (разоў)	5	4	- 	- 	3	- 	- 	2	1	- 	
Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры на брусах (разоў)	13	12	11	- 	10	9	8	7	6	5
i менш	
Бег на лыжах 5 км (мiн, с)	25,10	26,00	26,50	27,40	28,30	29,20	30,10	31,00	31,50	30,51
i больш	
Плаванне 50 м (мiн, с);
50 м, 25 м - без улiку часу	45,0	50,0	54,0	57,0	1,00	1,05	1,10	50 м	25 м	10 м
i менш	
Дзяўчаты	
Бег 100 м (с)	15,2	15,5	15,8	16,1	16,3	16,6	16,8	17,0	17,2	17,3
i больш	
Скачок у даўжыню з разбегу (см)	396	380	362	346	330	324	317	310	305	304
i менш	
Скачок у вышыню з разбегу (см)	115	110	105	- 	100	95	- 	90	85	80
i менш	
Кiданне мяча 150 г з разбегу (м)	35	32	29	27	25	22	20	18	16	15
i менш	
Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы (разоў)	18	15	12	9	6	5	4	3	2	1	
Бег на лыжах 3 км (мiн, с)	16,00	16,30	17,05	17,50	18,15	18,55	19,20	19,50	20,30	20,31
i больш	
Плаванне 50 м (мiн, с);
25 м, 10 м - без улiку часу	55,0	1,00	1,04	1,07	1,10	1,15	1,20	50 м	25 м	10 м
i менш	
Крос 2000 м (мiн, с)	10,17	10,30	10,43	10,56	12,10	12,30	12,50	13,10	13,30	13,31
i больш	
 
ГЛАВА 15
ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА Ў Х - XI КЛАСАХ
ВАРЫЯТЫЎНЫ КАМПАНЕНТ (ПА ВЫБАРУ)
 
Аэробiка спартыўная (дзяўчаты)
Тэарэтычныя звесткi
Аэробiка спартыўная - выкананне практыкаванняў у аэробным рэжыме работы пад музычнае суправаджэнне. Аздараўленчая i прафiлактычная накiраванасць аэробiкi. Аэробiка высокай i нiзкай iнтэнсiўнасцi. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення, у якiм займаюцца. Збалансаванае харчаванне пры занятках аэробiкай. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Практычны матэрыял
Разнавiднасцi хадзьбы. Прыстаўны крок убок, уперад i назад, скрыжаваны крок, варыянты крокаў ногi паасобку - ногi разам уперад, назад, у спалучэннi з паваротамi.
Разнавiднасцi бегу. Бег на месцы, з прасоўваннем уперад i назад. Выкананне базавых крокаў у форме бегу. Спалучэннi з розных форм бегу ў спалучэннi з воплескамi, згiнаннямi i разгiнаннямi рук, з падыманнем i апусканнем рук i з кругамi.
Падскокi. З разгiнаннем нагi ўперад, убок, назад.
Падскокi ногi паасобку - ногi разам. З сiметрычнымi i асiметрычнымi рухамi рукамi.
Пад'ём калена. Пад'ём калена з кругам рукой. Спалучэннi з бегу, падскокаў i пад'ёму калена.
Выпады. Спалучэннi з разнавiднасцей бегу, падскокаў, пад'ёму калена, падскокаў ногi паасобку - ногi разам з выпадамi.
Махi. Спалучэннi з махаў i пад'ёмаў калена з рухамi рук. Спалучэннi i звязкi з разнавiднасцей бегу, падскокаў, выпадаў, пад'ёму калена i махаў з рухамi рук.
Элементы дынамiчнай сiлы. Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы з апорай на каленi, ва ўпоры лежачы, ногi паасобку, ва ўпоры лежачы з апорай на адну нагу i (або) на адну руку. Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы з апусканнем ва ўпор на перадплеччах.
Кругавыя рухi па чарзе правай i левай нагой з зыходнага становiшча ўпор прысеўшы на адной, другая - убок на насок.
Элементы статычнай сiлы. З зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi ўверсе або за галавой падыманне i апусканне тулава. Упор вуглом з апорай (прыпадыманне ног над падлогай ва ўпоры седзячы або падыманне таза над падлогай у тым жа зыходным становiшчы). Упор вуглом (сiлавое ўтрыманне ног ва ўпоры): вугал ногi паасобку з апорай на адну руку, упор вуглом ногi паасобку, упоры вуглом ногi паасобку на гiмнастычнай лаўцы.
Скачкi. Скачкi прагнуўшыся, скачкi з падкiднога мосцiка, скачкi ў глыбiню (з гiмнастычнай лаўкi) з прызямленнем у паўпрысед, рукi ў бакi. Скачкi з паваротам на 180 i 360 градусаў. З апорай рукамi аб гiмнастычную сценку скачкi ўверх з развядзеннем ног у бакi (на вугал, не меншы за 90 градусаў). Скачкi "нажнiцы" (з пачарговым узмахам ног уперад).
Элементы гiбкасцi i раўнавагi. Шпагаты i паўшпагаты. Мах у вертыкальны шпагат. Пачарговыя чатыры махi. Пачарговыя чатыры махi з паваротам на 360 градусаў. Раўнавага з утрыманнем нагi назад, убок, уперад. Павароты на 360 i 720 градусаў стоячы на адной назе, другая прыцiснута да галенастопа.
Спецыяльная сiлавая падрыхтоўка. Утрыманне: упору лежачы на сагнутых руках; упору лежачы з апорай на перадплеччы; ног пад прамым вуглом у вiсе на гiмнастычнай сценцы; тулава прагнуўшыся ва ўпоры лежачы на бёдрах; ног пад прамым вуглом ва ўпоры седзячы на гiмнастычнай лаўцы.
Спецыяльная хуткасна-сiлавая падрыхтоўка. Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы на каленях з воплескамi; з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi ўверсе пераход у сед у групоўцы i вяртанне ў зыходнае становiшча; павароты кругом з упору лежачы ў правы i левы бакi; скачковыя практыкаваннi з выкарыстаннем падкiднога мосцiка i гiмнастычнай лаўкi.
Развучванне i ўдасканаленне звязак i кампазiцый аэробiкi спартыўнай, якiя ўключаюць базавыя рухi, элементы цяжкасцi, складзеныя ў адпаведнасцi з патрабаваннямi правiл спаборнiцтваў. Спаборнiцтвы ў выкананнi вывучаных звязак i кампазiцый.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна зменшыць iнтэнсiўнасць нагрузкi за кошт частаты рухаў.
Практыкаваннi для развiцця каардынацыйных здольнасцей:
неабходна абмежаваць iнтэнсiўнасць практыкаванняў на гiмнастычных снарадах, у комплексах кругавой трэнiроўкi.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў.
Падскокi:
неабходна абмежаваць колькасць выконваемых падскокаў.
Махi:
неабходна абмежаваць махавыя практыкаваннi з падскокамi.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выконваемых скачкоў.
 
Спартыўныя гульнi
 
Баскетбол
Тэарэтычныя звесткi
Баскетбол - алiмпiйскi вiд спорту. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да спартыўнага адзення i абутку баскетбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у нападзеннi i абароне. Правiлы спаборнiцтваў па баскетболе. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў.
Урачэбны кантроль i самакантроль на занятках баскетболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя баскетбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Скачкi штуршком адной i дзвюма нагамi. Спыненне крокам i скачком. Павароты ў становiшчы стоячы на месцы, развароты.
Перадачы мяча дзвюма рукамi ад грудзей, дзвюма рукамi зверху, адной рукой ад пляча ў становiшчы стоячы на месцы i ў руху.
Лоўля мяча дзвюма рукамi на ўзроўнi грудзей, адной i дзвюма рукамi пры паралельным i сустрэчным руху, у скачку. Лоўля мяча ў спалучэннi са спыненнем i паваротамi.
Спалучэнне прыёмаў "лоўля - перадача - паварот".
Вядзенне мяча са змяненнем вышынi адскоку i напрамку, з абвядзеннем перашкод, па крузе; са спыненнем, паваротамi, перадачамi па сiгнале.
Кiдкi мяча па кольцы дзвюма рукамi ад грудзей, адной ад пляча, з адскокам i без адскоку ад шчыта, пад вуглом да шчыта ў руху, пасля вядзення i двух крокаў, штрафныя кiдкi.
Спалучэнне прыёмаў "перадача - лоўля - вядзенне - кiдок".
Захоп мяча - вырыванне. Вырыванне i выбiванне мяча ў гульца, якi спынiўся пасля вядзення. Накрыванне мяча. Перахоплiванне мяча ў становiшчы стоячы збоку, з-за спiны пры перадачы, выкананай папярок поля. Перахоплiванне перадачы, выкананай уздоўж пляцоўкi.
Тактычныя дзеяннi гульца без мяча: выхад на свабоднае месца для атрымання мяча насустрач партнёру з мячом, убок ад партнёра з мячом.
Вызначэнне гульнявой сiтуацыi, мэтазгоднай для прымянення вядзення, перадачы, кiдка па кольцы. Выбар спосабу вядзення мяча i кiдка па кольцы.
Iндывiдуальныя дзеяннi пры нападзеннi: кiдкi з адкрытых i закрытых пазiцый, выбар накiравання i спосабу перадачы з улiкам моцных i слабых бакоў у падрыхтаванасцi сапернiка, выбар i прымяненне падманных дзеянняў супраць абаронцы. Узаемадзеянне гульцоў нападзення i абароны памiж сабой для завяршэння атакi. Камандныя дзеяннi: нападзенне з выхадам у адрыў. Зонная абарона.
Прымяненне спалучэнняў вывучаных тэхнiчных i тактычных прыёмаў у гульнi ў баскетбол.
 
Валейбол
Тэарэтычныя звесткi
Валейбол - алiмпiйскi вiд спорту. Разнавiднасцi валейбола - валейбол, валейбол пляжны. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку валейбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у абароне i нападзеннi. Расстаноўка гульцоў, гульня "лiбера". Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Правiлы спаборнiцтваў па валейболе.
Урачэбны кантроль i самакантроль на занятках валейболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя валейбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Перамяшчэннi прыстаўным, шырокiм i кароткiм крокам, тварам, бокам i спiнай уперад, з выскокваннем i прызямленнем на абедзве нагi. Скачок уверх штуршком адной i дзвюма нагамi. Падзенне ў правы i левы бакi на бядро i тулава з месца i з кроку. Падзенне назад з перакатам на спiну.
Шматразовыя перадачы мяча зверху i знiзу дзвюма рукамi над сабой, з адскокам ад сценкi, у парах i тройках, са змяненнем месцаў, цераз сетку ў становiшчы стоячы на месцы i з перамяшчэннямi ўздоўж сеткi. Перадача мяча дзвюма рукамi зверху ў скачку.
Прыём мяча знiзу дзвюма рукамi пасля падачы, знiзу ў падзеннi ўправа i ўлева, знiзу адной рукой у падзеннi ўперад з апорай на другую руку. Прыём мяча, якi адскочыў ад сеткi. Гульня нагой i iншымi часткамi цела.
Атакуючы ўдар у скачку штуршком адной i дзвюма нагамi з зон 2, 3 i 4, атакуючы ўдар з другой лiнii. Падманны атакуючы ўдар. Блакiраванне атакуючага ўдару.
Нiжняя i верхняя прамая падача з пападаннем у зоны 1, 5 i 6.
Тактыка нападзення: iндывiдуальныя дзеяннi, падманныя перадачы i ўдары, выбар напрамку перадачы i атакуючага ўдару з улiкам моцных i слабых бакоў у падрыхтаванасцi сапернiкаў, выбар i прымяненне падманных дзеянняў супраць канкрэтнага абаронцы; узаемадзеянне гульцоў першай i другой лiнiй памiж сабой для завяршэння атакi.
Тактыка абароны: блакiраванне атакуючага ўдару, узаемастрахоўка свабодных зон, атака "iншым тэмпам", выкарыстанне ў гульнi "лiбера".
Выкарыстанне вывучаных тэхнiчных i тактычных прыёмаў у гульнi ў валейбол.
 
Гандбол
Тэарэтычныя звесткi
Гандбол - алiмпiйскi вiд спорту. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку гандбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у нападзеннi i абароне. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi варатара. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Правiлы спаборнiцтваў па гандболе.
Урачэбны кантроль i самакантроль на занятках гандболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя гандбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Перамяшчэннi скрыжаваным, прыстаўным, шырокiм i кароткiм крокам, тварам, бокам i спiнай уперад. Спыненне адной i дзвюма нагамi. Бег з паскарэннем на кароткiх адрэзках, бег з выскокваннем i прызямленнем на адну i абедзве нагi. Скачок убок штуршком адной нагi. Падзенне на рукi, на бядро i тулава з месца i з разбегу.
Лоўля мяча дзвюма рукамi збоку (без павароту тулава) у становiшчы стоячы на месцы, у руху, у скачку. Лоўля мяча адной рукой з захопам i без захопу. Лоўля мяча на вялiкай скорасцi перамяшчэння, у скачку пры непасрэднай блiзкасцi абаронцы.
Перадачы мяча адной рукой (хлёстам, штуршком, кiсцевая) на блiзкую адлегласць ва ўсiх напрамках з месца, з разбегу ў адзiн, два i тры крокi, у скачку, пасля спынення, пасля лоўлi мяча з паўадскоку, пасля лоўлi ў непасрэднай блiзкасцi абаронцы, у барацьбе з абаронцам. Перадача мяча адной i дзвюма рукамi "ў адзiн дотык". Далёкая перадача адной рукой хлёстам партнёру ў руху.
Вядзенне мяча аднаўдарнае без зрокавага кантролю, многаўдарнае на высокай скорасцi перамяшчэння з праследаваннем. Вядзенне на вялiкай скорасцi, з рэзкiм спыненнем i змяненнем напрамку руху, з паваротам кругом.
Кiдкi мяча па варотах адной рукой хлёстам зверху i збоку, з нахiлам тулава ўлева i ўправа, у апорным становiшчы, у скачку ў вышыню i ў даўжыню, з рознымi спосабамi бегу, з рознай траекторыяй (гарызантальнай, сыходзячай, узыходзячай, навеснай) палёту мяча, з далёкай i блiзкай адлегласцi. Кiдок мяча адной рукой у падзеннi з прызямленнем на руку i бядро.
Тактыка нападзення: iндывiдуальныя дзеяннi, кiдкi з адкрытых i закрытых пазiцый, выбар напрамку кiдка з улiкам моцных i слабых бакоў у падрыхтаванасцi варатара, выбар i прымяненне фiнта супраць канкрэтнага абаронцы; узаемадзеянне гульцоў другой лiнii памiж сабой для завяршэння атакi, узаемадзеянне з лiнейным гульцом, з крайнiм гульцом, узаемадзеянне крайняга гульца з лiнейным. Камандныя дзеяннi: пазiцыйнае нападзенне па сiстэме расстаноўкi 4 на 2, нападзенне 6 на 0 з выхадам.
Тактыка абароны: зонная абарона па сiстэме расстаноўкi 3 на 3, абарона ў меншасцi 5 на 6 i 4 на 6.
Тактыка гульнi варатара: выбар пазiцыi ў варотах i ў зоне варатара, стойкi варатара, узаемадзеянне варатара з абаронцамi i нападаючымi.
Выкарыстанне вывучаных тэхнiчных i тактычных прыёмаў у гульнi ў гандбол.
 
Футбол
Тэарэтычныя звесткi
Футбол - алiмпiйскi вiд спорту. Разнавiднасцi футбола - футбол, мiнi-футбол, футбол у залах, пляжны футбол. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку футбалiста. Трэнiровачны рэжым. Харчаванне спартсмена. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Тактыка-тэхнiчныя дзеяннi гульцоў у нападзеннi, паўабароне, абароне. Тэхнiка-тактычныя дзеяннi варатара. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Правiлы спаборнiцтваў па футболе.
Самакантроль на занятках футболам. Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Лепшыя футбалiсты свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Гульнi i эстафеты з футбольным мячом, рухавыя гульнi i эстафеты на развiццё спрытнасцi, гiбкасцi, хуткасцi. Гульнi з вядзеннем мяча, з абвядзеннем стоек, з прыёмам i спыненнем мяча, з ударамi па варотах, на зблiжэнне з сапернiкам, з двума i трыма нападаючымi на пляцоўцы для мiнi-футбола, з абаронай варот (для падрыхтоўкi варатара); гульнi ў "лабiрынт" (з мячом i без мяча); шматпланавыя гульнi. Гульня ў футбол па спрошчаных правiлах.
Разнастайныя спосабы вядзення мяча, перадачы; удары i прыёмы мяча нагой i галавой; жанглiраванне мячом; гульнi i эстафеты на развiццё спрытнасцi, гульнявой трываласцi, дакладнасцi ўдараў па варотах i перадач мяча; фармiраванне навыкаў тактычных дзеянняў у абароне i нападзеннi; спрошчаныя гульнi 3 на 3, 4 на 4, 5 на 5 гульцоў; гульнi для каманд з 7 чалавек; тэсты на гульнявыя здольнасцi; гульнi ў футбол камандай з 8 чалавек з улiкам падзелу поля на ўчасткi.
Удары правай i левай нагой па нерухомым мячы i мячы, якi коцiцца, сярэдзiнай пад'ёму, унутраным бокам ступнi, знешняй часткай пад'ёму, наском, удары па мячы. Практыкаваннi ў парах, тройках, чацвёрках з выкарыстаннем тэхнiка-тактычных звязак: "вядзенне - перадача", "прыём - перадача", "прыём - вядзенне - перадача" i таму падобных.
Удары на далёкасць i дакладнасць; абвядзенне - адбор мяча; абвядзенне - адбор - удар у вароты; перахоплiванне мяча; гульня галавой; камбiнацыi ў тройках з мячом; дзеяннi без мяча (адкрыванне, адцягванне, стварэнне колькаснай перавагi); узаемадзеянне двух нападаючых супраць аднаго абаронцы, двух абаронцаў супраць аднаго нападаючага; гульнявыя практыкаваннi ў крузе, квадраце, прамавугольнiку i да таго падобным.
Практыкаваннi з мячом i без мяча, накiраваныя на развiццё каардынацыйных здольнасцей, хуткасцi, спрытнасцi, дакладнасцi рухаў; гульнi з бегам, скачкамi, перадачамi i лоўляй мяча.
Практыкаваннi пераменнай iнтэнсiўнасцi для развiцця гульнявой трываласцi (бег з вядзеннем мяча на дыстанцыi да 1 км з паскарэннем, рыўкамi, скачкамi i iншымi практыкаваннямi, наблiжанымi па сваiм характары да гульнi ў футбол), хуткасна-сiлавых якасцей, сiлы (практыкаваннi з невялiкiмi абцяжарваннямi).
Выкарыстанне вывучаных тэхнiчных i тактычных прыёмаў у футболе.
 
Тэнiс настольны
Тэарэтычныя звесткi
Тэнiс настольны - алiмпiйскi вiд спорту. Тэнiс у адзiнай спартыўнай класiфiкацыi Рэспублiкi Беларусь. Патрабаваннi бяспекi да месцаў заняткаў, спартыўнага абсталявання i iнвентару. Патрабаваннi гiгiенiчных нарматываў да адзення i абутку тэнiсiста. Харчаванне пры занятках тэнiсам. Вiдазмяненне тэхнiкi гульнi ў настольны тэнiс. Удасканаленне спартыўнага абсталявання i iнвентару. Правiлы гульнi. Абавязкi i правы гульцоў i суддзяў. Лепшыя спартсмены свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Прафiлактыка траўматызму. Аказанне першай дапамогi пры траўмах.
Практычны матэрыял
Набiванне тэнiснага мяча на ракетцы ў гульнявой стойцы i ў перамяшчэннi высока-нiзка, па чарзе тыльным i далоневым бокам, рабром ракеткi, ручкай ракеткi, аб сценку, аб сценку з паваротам на 360 градусаў (з прысяданнем, з перакладваннем ракеткi ў другую руку) у момант адскоку мяча.
Iмiтацыя ўдараў з ракеткай i без ракеткi з уцяжарвальнiкам у руцэ. Iмiтацыя адзiночных, серыйных удараў, удараў з перамяшчэннем управа i ўлева, уперад i назад. Iмiтацыя падач з падманным рухам корпусам i рукi з ракеткай. Iмiтацыя ўдараў у розным тэмпе перад люстэркам. Iмiтацыя ўдараў у зададзеным тэмпе з вар'iраваннем ад павольнага да максiмальнага ў становiшчы стоячы на месцы i з перамяшчэннем.
Кiдкi мяча ў сцяну i лоўля рознымi спосабамi (правай, левай рукой, з дадатковымi скачкамi, прысяданнямi, паваротамi).
Кiданне тэнiснага мяча на далёкасць i ў цэль адной кiсцю, кiсцю i перадплеччам, усёй рукой i корпусам.
Гульня дзвюма ракеткамi, гульня "негульнявой" рукой. Гульня двума мячамi. Гульня аднаго супраць двух чалавек.
Падача з элементамi вывучаемага ўдару. Удар на стале па дыяганалi. Змяненне напрамку палёту мяча па шырынi стала. Змяненне траекторыi i вышынi палёту мяча над сеткай. Змяненне даўжынi палёту мяча. Удар па мячы са зменным прыходзячым кручэннем.
Змяненне тэмпу гульнi. Спаборнiцтва ў працяглым утрыманнi мяча ў гульнi. Гульня "трохвугольнiкам" з аднаго пункта ў два пункты процiлеглага боку. Гульня вывучаемым ударам з двух пунктаў, трох пунктаў, з адной трэцi стала, з паловы стала, з дзвюх трацей стала.
Гульня вывучаемым ударам па кароткiм i доўгiх прыходзячых мячах. Гульня i спаборнiцтвы на дакладнасць пападання ў абазначаныя на стале зоны. Гульня "васьмёркай" па чарзе па прамой i па дыяганалi.
Удар па мячы штуршком злева ў перамяшчэннi ўправа-ўлева, уперад-назад. Гульня штуршком злева доўга-каротка. Гульня па ўзыходзячым, сыходзячым мячы, у вышэйшым пункце адскоку мяча.
Падача штуршком злева ў абазначаныя на стале зоны.
Удар накатам справа. Перамяшчэнне пры ўдары накатам справа. Хуткая падача накатам справа ў абазначаныя на стале зоны.
Спалучэнне накату справа i штуршка злева. Перамяшчэнне ў левай стойцы пры накаце злева. Павароты пры ўдарах накатамi справа i злева.
Падрэзка злева. Падача зрэзкай злева. Спалучэнне зрэзкi злева i накату.
Зрэзка справа. Падача зрэзкай управа ў абазначаныя на стале зоны. Спалучэнне зрэзкi справа i зрэзкi злева, зрэзкi i накату.
Падача плоская i з нязначным кручэннем. Прыём падачы.
Прымяненне вывучаных тэхнiчных i тактычных элементаў у тэнiсе настольным.
 
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна абмежаваць перамяшчэннi з высокай iнтэнсiўнасцю.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца пры парушэннi дзейнасцi стрававальнай i мочапалавой сiстэм вучняў.
Баскетбол, валейбол, гандбол, футбол:
неабходна выключыць практыкаваннi з магчымасцю ўдару мяча ў вобласць жывата.
 
Гiмнастыка атлетычная
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках у трэнажорнай зале, пры выкананнi фiзiчных практыкаванняў з абцяжарваннямi i на трэнажорах.
Практычны матэрыял
Фармiраванне правiльнай паставы. Хадзьба з прадметам на галаве па лiнii на падлозе, па гiмнастычнай лаўцы; хадзьба з гiмнастычнай палкай за спiнай, за галавой, над галавой, прыстаўнымi крокамi па гiмнастычнай лаўцы; па гiмнастычнай лаўцы з паваротамi, прысяданнямi з захаваннем правiльнай паставы.
Практыкаваннi для розных груп мышцаў:
для мышцаў галёнкi: пад'ёмы на наскi з абцяжарваннем;
для мышцаў спiны: нахiлы ўперад са штангай за галавой; цяга штангi да грудзей у становiшчы лежачы; цяга Т-падобнай штангi да грудзей у нахiле; падцягваннi на перакладзiне;
для мышцаў грудзей: жым гантэлей на нахiленай лаўцы галавой унiз; жым штангi вузкiм хватам; развядзенне рук з гантэлямi ў становiшчы лежачы на нахiленай лаўцы галавой унiз;
для мышцаў плечавога пояса: жым гантэлей стоячы; цяга блочнай прылады адной рукой, у нахiле; развядзенне рук з гантэлямi на нахiленай лаўцы; пад'ём гантэлi адной рукой у становiшчы лежачы на нахiленай лаўцы пад вуглом 45 градусаў;
для мышцаў рук: згiнанне рук на лаўцы пад вуглом 45 градусаў, седзячы, хватам зверху; разгiнанне рук са штангай з-за галавы, з-за галавы стоячы, у становiшчы лежачы на нахiленай лаўцы;
для мышцаў брушнога прэса: падцягванне каленяў да грудзей седзячы; нахiлы тулава ў бакi;
для мышцаў бядра: частковыя прысяданнi (практыкаванне выконваецца на чвэрць, палову або тры чвэрцi амплiтуды).
 
Практыкаваннi, комплексы i гульнi для развiцця
каардынацыйных i кандыцыйных здольнасцей вучняў
Агульнаразвiццёвыя практыкаваннi з абцяжарваннем уласнага цела, з пераадоленнем супрацiўлення пругкiх уласцiвасцей прадметаў (эспандары). Практыкаваннi на гiмнастычных снарадах, трэнажорах, з iнвентаром, якiя выконваюцца ў комплексах кругавой трэнiроўкi, якiя ўключаюць да 8 - 12 станцый.
Выпады ўперад са штангай на плячах у паўпрыседзе. Прысяданнi са штангай на грудзях. Прысяданнi з апорай аб падстаўку за спiнай, тулава адхiлена назад, пад пяткi падкладзены брусок. Пад'ёмы на наскi ў становiшчы седзячы са штангай на каленях. Цяга штангi да грудзей шырокiм хватам у нахiле, у становiшчы лежачы. Падцягванне на перакладзiне шырокiм хватам. Нахiлы ўперад са штангай за галавой. Жым штангi на гарызантальнай i на нахiленай лаўцы. Жым штангi вузкiм хватам. Жым гантэлей у становiшчы седзячы. Цяга блока адной рукой. Згiнанне i разгiнанне рук з гантэлямi, са штангай у локцевых суставах. Разгiнанне рук у локцевых суставах з гантэлямi, са штангай з-за галавы. Пад'ёмы каленяў да грудзей у становiшчы седзячы. Нахiлы тулава ў бакi. Цяга блока ўнiз у становiшчы стоячы на каленях. Частковыя прысяданнi ў становiшчы стоячы са штангай на плячах, ногi на шырынi плячэй, пад пяткi падкласцi брусок вышынёй 3 - 5 см. Развядзенне рук з гантэлямi ў становiшчы лежачы на лаўцы. Развядзенне прамых рук з гантэлямi ў становiшчы лежачы тварам унiз на нахiленай лаўцы да 45 градусаў. Пад'ём гантэлi адной рукой у становiшчы лежачы бокам на гарызантальнай лаўцы хватам зверху. Выраўноўванне рук з гантэлямi ў становiшчы нахiл уперад. Разгiнанне рук у локцевых суставах з гантэлямi ў становiшчы лежачы на лаўцы.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
1. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна зменшыць iнтэнсiўнасць нагрузкi за кошт частаты рухаў.
Практыкаваннi для развiцця каардынацыйных здольнасцей:
неабходна абмежаваць iнтэнсiўнасць практыкаванняў на гiмнастычных снарадах, трэнажорах, у комплексах кругавой трэнiроўкi.
2. Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам апорна-рухальнага апарату вучняў.
Практыкаваннi для розных груп мышцаў:
неабходна абмежаваць вагу абцяжарвання;
неабходна абмежаваць падцягванне на перакладзiне, згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры, выпады ўперад са штангай на плячах у паўпрыседзе, прысяданнi са штангай на грудзях.
 
Лёгкая атлетыка
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лёгкай атлетыцы. Разнавiднасцi i дыстанцыi бегу. Разнавiднасцi i спосабы скачкоў. Разнавiднасцi кiдання i штурхання. Лёгкаатлетычныя мнагабор'i. Лёгкая атлетыка ў Дзяржаўным фiзкультурна-аздараўленчым комплексе Рэспублiкi Беларусь.
Практычны матэрыял
Паўторны бег з паскарэннем 60 - 80 м, з ходу на адрэзках 20 - 60 м, з высокага i нiзкага стартаў на адрэзках 20 - 80 м.
Прабяганне адрэзкаў 20 - 60 м з зададзенай iнтэнсiўнасцю, адрэзкаў 80 - 300 м з фiксаваным часам адпачынку.
Выбяганне па камандзе з рознага зыходнага становiшча 10 - 20 м.
Бег на адрэзках 80 - 150 м па вiражы i па прамой.
Бег на адрэзках 100 + 150 + 200 + 100 м.
Скачок у даўжыню: 1) адштурхоўванне ў спалучэннi з палётам у кроку; 2) тэхнiка прызямлення; 3) пераход ад разбегу да штуршка i рытм апошнiх крокаў; 4) дакладнае пападанне на брусок з поўнага разбегу; 5) палётная фаза адным са спосабаў скачка.
Скачкi ў даўжыню з няпоўнага разбегу з прымяненнем розных дапаможных сродкаў (мосцiка, бар'ераў i iншых прадметаў).
Скачок у вышыню: 1) тэхнiка адштурхоўвання; 2) дугападобны i хуткi разбег; 3) пераход цераз планку.
Скачкi ў вышыню з прамога i дугападобнага разбегу з прымяненнем дапаможных сродкаў. Скачкi з няпоўнага i поўнага разбегу з прымяненнем мосцiка для адштурхоўвання.
Кiданне i штурханне набiўнога мяча рознымi спосабамi адной i дзвюма рукамi.
Кiданне мяча 150 г з поўнага разбегу.
Кiданне гранаты 700 г з разбегу па калiдоры 10 м.
Эстафеты i рухавыя гульнi з бегам, скачкамi, кiданнем.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў.
Бег:
неабходна выключыць бег з высокай iнтэнсiўнасцю.
Скачкi:
неабходна абмежаваць колькасць i iнтэнсiўнасць выканання скачкоў.
Кiданне:
неабходна выключыць кiданне з разбегу.
 
Лыжныя гонкi
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па лыжнай падрыхтоўцы. Умовы захоўвання i асаблiвасцi падрыхтоўкi лыжнага iнвентару, адзення i абутку да заняткаў. Спосабы папярэджвання абмаражэнняў пры перамяшчэннi на лыжах. Аказанне першай дапамогi пры траўмах i абмаражэннях. Уплыў заняткаў лыжнымi гонкамi на ўмацаванне здароўя. Гiсторыя развiцця лыжнага спорту ў Рэспублiцы Беларусь.
Практычны матэрыял
Класiчны стыль. Папераменны двухкрокавы, адначасовы бяскрокавы, адначасовы двухкрокавы i адначасовы аднакрокавы хады. Спосабы пераходу з аднаго ходу на другi.
Свабодны стыль. Каньковы ход без адштурхоўвання палкамi, адначасовы паўканьковы, адначасовы двухкрокавы i адначасовы аднакрокавы канькавыя хады. Спосабы пераходу з аднаго ходу на другi.
Павароты пераступаннем на месцы i ў руху. Павароты махам правай (левай) кругом, павароты махам правай (левай) цераз лыжу назад кругом.
Спускi ў асноўнай, высокай i нiзкай стойках.
Пад'ёмы ступаючым крокам, слiзготным крокам, "лесвiчкай", "паўелачкай", "елачкай".
Тармажэнне ўпорам, "плугам".
Пераадоленне перашкод на лыжах спосабамi "пераступанне", "пералажанне". Пераадоленне бугроў (30 - 50 см вышынёй) i ўпадзiн пры перамяшчэннi ў асноўнай стойцы.
Праходжанне дыстанцый з выкарыстаннем вывучаных спосабаў перамяшчэння. Праходжанне дыстанцый з пераадоленнем спускаў i пад'ёмаў.
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна выключыць бег на лыжах з высокай iнтэнсiўнасцю.
 
Плаванне
Тэарэтычныя звесткi
Правiлы бяспечных паводзiн на вучэбных занятках па плаваннi. Падрыхтоўка купальных прыналежнасцей да вучэбных заняткаў па плаваннi. Правiлы асабiстай i грамадскай гiгiены пры наведваннi басейна. Правiлы бяспечнага купання ў адкрытых вадаёмах.
Спосабы спартыўнага плавання. Уплыў заняткаў плаваннем на здароўе вучняў. Загартоўваючы эфект заняткаў плаваннем. Самакантроль пры занятках плаваннем.
Лепшыя плыўцы свету, Еўропы, Рэспублiкi Беларусь i iх дасягненнi.
Практычны матэрыял
Практыкаваннi на сушы. Актыўныя i пасiўныя практыкаваннi для развiцця рухомасцi ступнi, плечавых, тазабедраных i галёнкаступнёвых суставаў. Практыкаваннi сiлавога характару для развiцця сiлавой трываласцi мышцаў рук, ног, брушнога прэса, спiны. Iмiтацыйныя практыкаваннi для развiцця каардынацыi рухаў рук i ног. Спецыяльныя практыкаваннi для адпрацоўкi павароту на сушы.
Практыкаваннi ў вадзе. Плаванне спосабам "кроль на грудзях". Плаванне з дошкай на нагах, плаванне на руках, узгадненне рухаў рук, ног i дыхання; з зыходнага становiшча лежачы на грудзях, рукi ўверсе праплыванне адрэзкаў да 25 м, выконваючы грабок толькi левай рукой, затым толькi правай рукой, адначасова дзвюма рукамi, выкарыстоўваючы для падтрымкi ног дошкi, надзiманыя кругi i да таго падобнае; тое ж, але ўключаючы работу ног, звяртаючы ўвагу на дыханне; плаванне спосабам "кроль на грудзях" у поўнай каардынацыi. Пераадоленне дыстанцыi 25 - 50 м без улiку часу.
Плаванне спосабам "кроль на спiне": з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi ўверсе праплыванне адрэзкаў да 25 м, выконваючы грабок толькi левай рукой, затым толькi правай рукой, адначасова дзвюма рукамi, выкарыстоўваючы для падтрымкi ног дошкi, надзiманыя кругi i да таго падобнае; плаванне спосабам "кроль на спiне" у поўнай каардынацыi. Пераадоленне дыстанцыi 25 - 50 м без улiку часу.
Скачкi ў ваду. Скачкi ў ваду з борцiка нагамi ўнiз. Спад галавой унiз з зыходнага становiшча седзячы на борцiку i седзячы на тумбачцы. Стартавы скачок у ваду з тумбачкi.
Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў самавыратавання i выратавання на вадзе (дадатак 2).
Абмежаванне фiзiчнай нагрузкi
Фiзiчная нагрузка абмяжоўваецца функцыянальным станам кардыярэспiраторнай сiстэмы вучняў:
неабходна абмежаваць праплыванне з высокай iнтэнсiўнасцю адрэзкаў i дыстанцый.
 
 
 
 
 
Дадатак 1
да вучэбнай праграмы па вучэбным
прадмеце "Фiзiчная культура
i здароўе" для I - XI класаў устаноў
адукацыi, якiя рэалiзуюць
адукацыйныя праграмы агульнай
сярэдняй адукацыi з беларускай
мовай навучання i выхавання
 
УМОВЫ ВЫКАНАННЯ ТЭСТАЎ ДЛЯ АЦЭНКI ЎЗРОЎНЮ
ФIЗIЧНАЙ ПАДРЫХТАВАНАСЦI ВУЧНЯЎ
 
Бег 500, 800, 1000, 1500 м выконваецца на бегавой дарожцы стадыёна з высокага старту. Кожнаму вучню даецца адна спроба. Старт - групавы. Вучням, якiя парушылi правiлы спаборнiцтваў у бегу, а таксама тым, хто не фiнiшаваў, у пратакол выканання кантрольных практыкаванняў выстаўляецца 0 балаў. Вынiк вымяраецца з дакладнасцю да 1 с.
6-мiнутны бег выконваецца на бегавой дарожцы стадыёна, якая папярэдне размячаецца на кожныя 10 або 20 м. Рэкамендуецца праводзiць забегi асобна сярод юнакоў i дзяўчат. Група юнакоў (дзяўчат) стартуе адначасова. Падчас бегу педагагiчны работнiк лiчыць колькасць кругоў, якiя пераадолелi вучнi. Па заканчэннi 6 мiн педагагiчны работнiк падае гукавы сiгнал (напрыклад, з дапамогай свiстка), пасля якога вучнi пераходзяць на крок, запомнiўшы месца, дзе iх застаў сiгнал. Затым педагагiчны работнiк кожнаму вучню iндывiдуальна вылiчвае даўжыню пераадоленай дыстанцыi з улiкам колькасцi поўных кругоў i той часткi бегавой дарожкi, дзе вучань перайшоў на крок. Пры выкананнi тэсту не дапускаецца пераходзiць на крок, спыняцца для адпачынку або "зразаць" дыстанцыю. Вучням, якiя парушылi названыя правiлы, а таксама не фiнiшавалi, у пратакол выканання тэстаў выстаўляецца 0 балаў.
Бег 30 м праводзiцца на прамой бегавой дарожцы стадыёна. Дапускаецца выкарыстанне высокага або нiзкага старту. Кожнаму вучню даецца адна спроба. Вучню, якi парушыў правiлы спаборнiцтваў у бегу (фальстарт), можа быць дадзена адна дадатковая спроба. Вынiк бегу вымяраецца з дакладнасцю да 0,1 с.
Чаўночны бег 4 х 9 м выконваецца ў спартыўнай зале на палове валейбольнай пляцоўкi. Колькасць удзельнiкаў у адным забегу - не большая за два чалавекi. Кожнаму вучню даюцца дзве спробы запар. Па камандзе "На старт!" вучнi падыходзяць да лiнii старту (як правiла, гэта сярэдзiна валейбольнай пляцоўкi) i прымаюць становiшча высокага старту па напрамку да пярэдняй лiнii, дзе насупраць кожнага вучня ляжаць два брускi 50 х 50 х 100 мм на адлегласцi 100 мм адзiн ад аднаго (рыс. 1).
 
 
 
Рысунак 1
 
Па камандзе "Марш!" вучнi бягуць да пярэдняй лiнii, бяруць кожны па адным бруску (не закрануўшы другi), паварочваюцца i бягуць назад. Падбегшы да лiнii "старт-фiнiш", кладуць на яе (або за яе) брусок (кiдаць нельга!), разварочваюцца i бягуць за бруском, якi застаўся на лiнii. Падбегшы да лiнii, бяруць другi брусок, разварочваюцца, бягуць да лiнii "старт-фiнiш" i, не знiжаючы скорасцi, перасякаюць яе з бруском у руках. Час выканання чаўночнага бегу кожным вучням фiксуецца з дакладнасцю да 0,1 с. Залiчваецца лепшы вынiк з дзвюх спроб.
Хадзьба 1500, 2000, 3000 м выконваецца на бегавой дарожцы стадыёна. Рэкамендуецца выконваць тэст асобна сярод юнакоў i дзяўчат. Пры невялiкай напаўняльнасцi класа дапускаецца выкананне практыкавання адначасова ўсiмi вучнямi. Група юнакоў (дзяўчат) стартуе адначасова. Пры выкананнi тэста не дапускаецца пераходзiць на бег, чаргаваць бег з хадзьбой, спыняцца для адпачынку або "зразаць" дыстанцыю. Вучням, якiя парушылi названыя правiлы, а таксама не фiнiшавалi, у пратакол выканання тэстаў выстаўляецца 0 балаў. Час пераадолення дыстанцыi вымяраецца з дакладнасцю да 0,1 с.
Вiс на сагнутых руках выконваецца на гiмнастычнай перакладзiне з зыходнага становiшча вiс хватам зверху. Кожнаму вучню даецца адна спроба. Па камандзе педагагiчнага работнiка (адначасова ўключаецца секундамер) вучань прымае зыходнае становiшча - вiс на сагнутых руках. Пры гэтым яго падбародак павiнен быць на ўзроўнi або вышэй за ўзровень перакладзiны. Секундамер выключаецца тады, калi падбародак вучня апусцiцца нiжэй за ўзровень перакладзiны. Вынiк вымяраецца з дакладнасцю да 1 с.
Падцягванне ў вiсе на высокай перакладзiне выконваецца на гiмнастычнай перакладзiне з зыходнага становiшча "вiс хватам зверху". Кожнаму вучню даецца адна спроба. Падчас выканання практыкавання не дапускаюцца згiнаннi тулава i ног у каленных суставах, развядзенне, скрыжаванне i iншыя рухi нагамi, рыўкi, махi i разгойдваннi, перахоплiваннi рук. Падцягванне залiчваецца, калi падбародак вучня знаходзiцца вышэй за ўзровень перакладзiны, а пры апусканнi рукi поўнасцю выраўноўваюцца ў локцевых суставах.
Падыманне тулава за 30 с, 1 мiн выконваецца на гiмнастычнай маце з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi скрыжаваныя перад грудзьмi, далонi на локцевых суставах, ступнi ног зафiксаваны. Вугал у каленным суставе складае 90 градусаў. Кожнаму вучню даецца адна спроба. Падчас выканання практыкавання не дапускаюцца рыўкi рукамi. Залiчваецца колькасць нахiлаў тулава пры дакрананнi локцевых i каленных суставаў з наступным апусканнем на спiну i дакрананнем лапаткамi да гiмнастычнай маты.
Падыманне i апусканне прамых ног за 1 мiн выконваецца на гiмнастычнай маце з зыходнага становiшча лежачы на спiне, рукi за галавой, прамыя ногi разам. Педагагiчны работнiк або вучань размяшчаецца з боку галавы тэсцiруемага i ўтрымлiвае яго за локцевыя суставы. Па сiгнале педагагiчнага работнiка (адначасова ўключаецца секундамер) вучань падымае прамыя ногi да вугла 90 градусаў да моманту дакранання галёнкай гiмнастычнай палкi, загадзя замацаванай у нерухомым становiшчы або ўтрымлiваемай педагагiчным работнiкам. Затым тэсцiруемы апускае ногi, дакранаецца пяткамi да гiмнастычнай маты. Залiчваецца колькасць поўных цыклаў (падыманне i апусканне) на працягу 1 мiн.
Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры лежачы. Вучань прымае зыходнае становiшча ўпор лежачы, кiсцi рук на шырынi плячэй, ногi разам. Захоўваючы прамое становiшча тулава i ног, вучань згiнае рукi ў локцевых суставах да вугла, не меншага за 90 градусаў i, выраўноўваючы рукi, вяртаецца ў зыходнае становiшча. Не дапускаецца згiнаць ногi i тулава, дакранацца да падлогi каленямi i грудзьмi. Залiчваецца колькасць згiнанняў i разгiнанняў рук без парушэння ўказаных патрабаванняў.
Згiнанне i разгiнанне рук ва ўпоры на брусах. Вучань скачком прымае зыходнае становiшча ўпор на паралельных брусах, рукi прамыя ў локцевых суставах, ногi паралельныя. Захоўваючы прамое становiшча тулава i ног, вучань згiнае рукi ў локцевых суставах да вугла, не меншага за 90 градусаў i, выраўноўваючы рукi, вяртаецца ў зыходнае становiшча. Не дапускаецца згiнаць ногi i тулава, скрыжоўваць ногi, а таксама выконваць рыўковыя рухi. Залiчваецца колькасць згiнанняў i разгiнанняў рук без парушэння ўказаных патрабаванняў.
Скачкi цераз кароткую скакалку за 1 мiн выконваюцца на цвёрдым пакрыццi (у спартыўнай зале, на гульнявой пляцоўцы або бегавой дарожцы стадыёна). Кручэнне скакалкi робiцца толькi ўперад. Скачкi выконваюцца з абавязковай апорай на абедзве нагi адначасова. Дапускаецца выкарыстоўваць любыя скакалкi прамысловай вытворчасцi або самаробныя (напрыклад, з турысцкага фала). Забараняецца выкарыстоўваць на скакалцы ўстаўкi-ўцяжарвальнiкi. Пры памылцы падчас скачкоў секундамер не спыняецца, а вучань працягвае выконваць скачкi. Залiчваецца сумарная колькасць скачкоў на працягу 30 с або 1 мiн.
Скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi выконваецца на падлозе спартыўнай залы. Кожнаму вучню даюцца тры спробы запар. Не дапускаецца выконваць скачкi ў яму з пяском. Вынiк вымяраецца з дакладнасцю да 1 см. Залiчваецца лепшы вынiк з трох спроб.
Трайны скачок у даўжыню з месца штуршком дзвюма нагамi выконваецца на падлозе спартыўнай залы або на дарожцы стадыёна з прызямленнем пасля трэцяга скачка ў скачковую яму. Скачкi выконваюцца штуршком дзвюма нагамi разам без затрымак i спыненняў. Кожнаму вучню даюцца тры спробы запар. Вынiк вымяраецца з дакладнасцю да 1 см. Залiчваецца лепшы вынiк з трох спроб.
Кiдок набiўнога мяча з-за галавы дзвюма рукамi выконваецца ў спартыўнай зале з зыходнага становiшча седзячы, ногi паасобку, пяткi ног на кантрольнай лiнii. Выкарыстоўваецца мяч вагой 1 кг. Вучань утрымлiвае мяч дзвюма рукамi над галавой, затым згiнае рукi ў локцевых суставах, апускае мяч за галаву i рэзкiм рухам кiдае яго ўперад-уверх. Кожнаму вучню даюцца тры спробы запар. Вынiк вымяраецца з дакладнасцю да 1 см. Залiчваецца лепшы вынiк з трох спроб.
Нахiл уперад з зыходнага становiшча седзячы на падлозе. Вучань садзiцца на падлогу з боку знака " - " (мiнус), пяткi на шырынi таза на лiнii ОВ упiраюцца ва ўпоры для ног, ступнi вертыкальна (рыс. 2). Два партнёры з двух бакоў прыцiскаюць яго каленi да падлогi, не дазваляючы згiнаць ногi ў каленных суставах.
Вучань кладзе адну далонь на тыльны бок другой далонi, апускае рукi на падлогу, выконвае два папярэднiя нахiлы, слiзгаючы далонямi рук уздоўж вымяральнай лiнейкi па лiнii СД. На трэцiм нахiле вучань максiмальна нахiляецца ўперад i ў гэтым становiшчы затрымлiваецца на 3 с. Вынiк фiксуецца па метцы, дасягнутай кончыкамi самкнутых сярэднiх пальцаў рук, i вызначаецца з дакладнасцю да 1 см. 
 
 
 
Рысунак 2
 
Нахiл уперад з зыходнага становiшча стоячы на гiмнастычнай лаўцы. Для ацэнкi вынiку выкарыстоўваецца вымяральная лiнейка, прымацаваная вертыкальна да гiмнастычнай лаўкi. Вучань прымае зыходнае становiшча пяткi i наскi ног разам. Наскi не выходзяць за край гiмнастычнай лаўкi. Тэсцiруемы кладзе адну далонь на тыльны бок другой далонi, выконвае два папярэднiх нахiлы, слiзгаючы далонямi рук уздоўж вымяральнай лiнейкi. На трэцiм нахiле вучань максiмальна нахiляецца ўперад i ў гэтым становiшчы затрымлiваецца на 3 с. Не дапускаецца згiнанне ног у каленных суставах. Вынiк фiксуецца па метцы, дасягнутай кончыкамi самкнутых сярэднiх пальцаў рук, i вызначаецца з дакладнасцю да 1 см. 
 
 
 
 
 
Дадатак 1-1
да вучэбнай праграмы па вучэбным
прадмеце "Фiзiчная культура i здароўе"
для I - XI класаў устаноў адукацыi,
якiя рэалiзуюць адукацыйныя праграмы
агульнай сярэдняй адукацыi з беларускай
мовай навучання i выхавання
(у рэдакцыi пастановы
Мiнiстэрства адукацыi
Рэспублiкi Беларусь
12.08.2024 N 101)
 
КРЫТЭРЫI АЦЭНКI ЎЗРОЎНЮ СФАРМIРАВАНАСЦI РУХАЛЬНЫХ УМЕННЯЎ I НАВЫКАЎ У ГУЛЬНЯВЫХ ВIДАХ СПОРТУ
 
(введены постановлением Минобразования от 12.08.2024 N 101)
 
Узровень	Крытэрыi ацэнкi	
Нiзкi	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне не адпавядае узору, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, выконваецца з парушэннем правiл бяспечных паводзiн наўмысна	
	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана з вялiкай колькасцю iстотных памылак у розных фазах, са значнымi адхiленнямi ад узору, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, са значным адхiленнем ад зададзенага параметра (болей за 80%), выконваецца з парушэннем правiл бяспечных паводзiн ненаўмысна	
Нiжэй сярэдняга	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана з некалькiмi iстотнымi памылкамi ў розных фазах, са значнымi адхiленнямi ад узору, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, з канцэнтрацыяй увагi на тэхнiку выканання ўсяго дзеяння, запаволена, скавана, са значным адхiленнем ад зададзенага параметра (болей за 50%), са значным замаруджваннем тэмпу	
	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана з некалькiмi iстотнымi памылкамi ў розных фазах, з адхiленнямi ад узору, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, з канцэнтрацыяй увагi на асобных частках, запаволена, напружана, са значным адхiленнем ад зададзенага параметра (болей за 50%), з нязначным замаруджваннем тэмпу	
Сярэднi	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана з адной iстотнай памылкай у асноўнай фазе i з некалькiмi неiстотнымi памылкамi ў падрыхтоўчай i заключнай фазах, разам, з нязначным напружаннем, па ўзоры, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, с нязначным адхiленнем ад зададзенага параметра (да 50%), з нязначным замаруджваннем тэмпу	
	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана з адной iстотнай памылкай у асноўнай фазе i з некалькiмi неiстотнымi памылкамi ў падрыхтоўчай i заключнай фазах, разам, ненапружана, па ўзоры, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, с нязначным адхiленнем ад зададзенага параметра (да 50%), з зададзенай амплiтудай i тэмпам	
Вышэй сярэдняга	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана з адной-дзвюма неiстотнымi памылкамi у асноўнай фазе або адной-дзвюма iстотнымi памылкамi ў падрыхтоўчай i заключнай фазах, разам, асэнсавана, без канцэнтрацыi ўвагi на асобных частках руху, у адпаведнасцi з узорам, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, с нязначным адхiленнем ад зададзенага параметра, з зададзенай амплiтудай i тэмпам	
	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана самастойна, без памылак у асноўнай фазе, з неiстотнымi памылкамi ў падрыхтоўчай i заключнай фазах, разам, асэнсавана, без канцэнтрацыi ўвагi на асобных частках руху, у адпаведнасцi з узорам, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, у адпаведнасцi з зададзеным параметрам, зададзенай амплiтудай i тэмпам	
Высокi	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выканана ў часткова змененай сiтуацыi (напрыклад, зменена зыходнае становiшча, выкарыстаны дадатковыя ўмовы, iншыя змяненнi сiтуацыi), самастойна, без памылак або з неiстотнымi памылкамi ў падрыхтоўчай i заключнай фазах, без напружання, у адпаведнасцi з узорам, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, у адпаведнасцi з зададзеным параметрам, зададзенай амплiтудай i тэмпам	
	Тэхнiчны прыём, рухальнае дзеянне выконваецца самастойна i свабодна ў любой змененай сiтуацыi (вучэбная гульня, гульнявое заданне, комплексы i камбiнацыi элементаў, iншыя вучэбныя заданнi), выканваецца дакладна, эканамiчна, якасна, у адпаведнасцi з узорам, якi быў паказаны педагагiчным работнiкам або яго памочнiкам, у адпаведнасцi з зададзеным параметрам, зададзенай амплiтудай i тэмпам	
 
 
 
 
 
Дадатак 2
да вучэбнай праграмы па вучэбным
прадмеце "Фiзiчная культура
i здароўе" для I - XI класаў устаноў
адукацыi, якiя рэалiзуюць
адукацыйныя праграмы агульнай
сярэдняй адукацыi з беларускай
мовай навучання i выхавання
 
Клас	Вiд заняткаў	Практыкаваннi	
I	Тэарэтычныя звесткi	Небяспека працяглай затрымкi дыхання. Спосабы адпачынку на вадзе	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў адпачынку на вадзе. Ляжанне на вадзе на спiне "Зорачка", з рухамi рукамi "васьмёрка", "ласты маржа" 	
II	Тэарэтычныя звесткi	Небяспека працяглай затрымкi дыхання. Спосабы адпачынку на вадзе	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў адпачынку на вадзе. Ляжанне на вадзе на спiне "Зорачка", з рухамi рукамi "васьмёрка", "ласты маржа" 	
III	Тэарэтычныя звесткi	Небяспека працяглай затрымкi дыхання. Спосабы адпачынку на вадзе	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў адпачынку на вадзе. Ляжанне на вадзе на спiне "Зорачка", з рухамi рукамi "васьмёрка", "ласты маржа" 	
IV	Тэарэтычныя звесткi	Выкарыстанне падручных сродкаў пры плаваннi i самавыратаваннi. Дзеяннi пры сутаргах, пры трапляннi ў моцную плынь на рацэ, вiр	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў выкарыстання падручных сродкаў пры плаваннi i самавыратаваннi, пры трапляннi ў моцную плынь на рацэ, вiр. Гульнi "Пераправа", "Знайдзi трасу", "Мiннае поле", "Катанне на крузе"	
V	Тэарэтычныя звесткi	Выкарыстанне падручных сродкаў пры плаваннi i самавыратаваннi. Дзеяннi пры сутаргах, пры трапляннi ў моцную плынь на рацэ, вiр	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў выкарыстання падручных сродкаў пры плаваннi i самавыратаваннi, пры трапляннi ў моцную плынь на рацэ, вiр. Гульнi "Пераправа", "Знайдзi трасу", "Мiннае поле", "Катанне на крузе"	
VI	Тэарэтычныя звесткi	Выкарыстанне падручных сродкаў пры плаваннi i самавыратаваннi. Дзеяннi пры сутаргах, пры трапляннi ў моцную плынь на рацэ, вiр	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў выкарыстання падручных сродкаў пры плаваннi i самавыратаваннi, пры трапляннi ў моцную плынь на рацэ, вiр. Гульнi "Пераправа", "Знайдзi трасу", "Мiннае поле", "Катанне на крузе"	
VII	Тэарэтычныя звесткi	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў прыкладнога плавання. Вызваленне ад адзення ў вадзе	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў плавання спосабамi "брас", "брас на спiне". Плаванне ў адзеннi i вызваленне ад адзення ў вадзе. Эстафеты з пераапрананнем	
VIII	Тэарэтычныя звесткi	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў прыкладнога плавання. Вызваленне ад адзення ў вадзе	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў плавання спосабамi "брас", "брас на спiне". Плаванне ў адзеннi i вызваленне ад адзення ў вадзе. Эстафеты з пераапрананнем	
IX	Тэарэтычныя звесткi	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў прыкладнога плавання. Вызваленне ад адзення ў вадзе	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў плавання спосабамi "брас", "брас на спiне". Плаванне ў адзеннi i вызваленне ад адзення ў вадзе. Эстафеты з пераапрананнем	
X	Тэарэтычныя звесткi	Паслядоўнасць дзеянняў пры аказаннi дапамогi пацярпеламу на вадзе. Спосабы транспарцiроўкi пацярпелага. Першая дапамога (штучная вентыляцыя лёгкiх, непрамы масаж сэрца)	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў аказання дапамогi пацярпеламу на вадзе. Транспарцiроўка пацярпелага. Плаванне на баку. Гульня "Дастань пацярпелага"	
XI	Тэарэтычныя звесткi	Паслядоўнасць дзеянняў пры аказаннi дапамогi пацярпеламу на вадзе. Спосабы транспарцiроўкi пацярпелага. Першая дапамога (штучная вентыляцыя лёгкiх, непрамы масаж сэрца)	
	Практычны матэрыял	Практыкаваннi, накiраваныя на фармiраванне навыкаў аказання дапамогi пацярпеламу на вадзе. Транспарцiроўка пацярпелага. Плаванне на баку. Гульня "Дастань пацярпелага"